پیام آشنا گزارش می دهد
نقدینگی نصف شد، تورم سر به فلک کشید!
۱۷ آبان ۱۴۰۵محبوبه بیدکی - عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی تاکید می کند: برخلاف باور عمومی که افزایش حجم پول را عامل اصلی تورم میداند، تحلیلهای جدید از رابطه نقدینگی و تولید ناخالص داخلی، چشمانداز متفاوتی از بحران گرانی را ترسیم میکنند، آنچه با آن روبرو هستیم، دیگر یک تورم تقاضامحور نیست، بلکه پیامد مستقیم و پیچیده پدیده رکود تورمی است که با آمارهای موجود، روایتهای سنتی را به چالش میکشد.
نقدینگی همواره بهعنوان متهم ردیف اول تورم در اقتصاد ایران معرفی شده است؛ رویکردی که تحلیلگران سنتی با تکیه بر افزایش حجم پول آن را توجیه میکنند. در واقع یکی از چالشبرانگیزترین مباحث در اقتصاد کلان ایران، رابطه میان حجم پول و ظرفیت واقعی تولید است،با این حال، بررسی دقیقتر متغیرهای کلان اقتصادی ابعاد تازهای از پویایی تورم را نمایان میسازد. نگاهی به نسبت نقدینگی و تولید ناخالص داخلی نشان میدهد که تحلیل صرفِ رشد حجم پول، گویای واقعیتهای تورمی اقتصاد ایران نیست؛ بلکه پدیدهای است که از سال ۹۷ به بعد با جهش نرخ تورم و همزمان کاهش نسبی نقدینگی در مقایسه با تولید ، وارد فاز تازهای شده است.
کاهش نسبت نقدینگی به تولید در کنار تورمِ صعودی
در این میان دکتر نصیری، اقتصاددان و عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، با اشاره به ریشههای تورم در اقتصاد ایران بر این باور است که؛ در اقتصاد همیشه حجم پول و نقدینگی بهعنوان متهم ردیف اول پدیده تورم معرفی میشوند؛ اما آیا این موضوع در تمام اقتصادها و بهویژه در شرایط امروز ایران مصداق دارد؟ بررسی تغییرات متغیرهای کلان پولی و نسبت آنها با تولید، ابعاد پنهانی نشان میدهد که ریشه تورمهای اخیر را فراتر از سادهسازیهای مرسومِ تقاضامحور باید جستجو کرد.
چرا تورم ایران دیگر معلول نقدینگی نیست؟
وی در این باره میگوید: اگر رشد نقدینگی را بهتنهایی بررسی کنیم،امکان دارد علت اصلی تورم را افزایش تقاضا و حجم پول بدانیم؛ اما باید نسبت نقدینگی به تولید ناخالص داخلی را هم در نظر بگیریم. این اقتصاددان تأکید میکند: طی این بازه زمانی، ضریب حجم پول در ارزش کل اقتصاد به نصف تقلیل یافته و از سال۹۰ تاکنون به کانال ۵۰ درصد نزول کرده است؛ با این وجود، شاخص بهای مصرفکننده برخلاف سیر نزولی این نسبت، روند کاملاً صعودی و رو به رشدی را طی کرده است. بر اساس این تحلیل، در حالی که حجم نقدینگی و تولید ناخالص داخلی مسیری را طی کردهاند که نسبت کل را به نصف کاهش داده، فشار تورمی بر معیشت جامعه نهتنها فروکش نکرده، بلکه شتاب بیشتری نیز به خود گرفته است. وی با تأکید بر ناسازگاری این وضعیت با نظریات صرفاً تقاضامحور یادآور میشود:پیش از سال ۹۷، میانگین تورم تاریخی کشور حدود ۲۰ درصد بود، اما از آن سال به بعد به حدود ۴۰ درصد و بالاتر رسیده و امسال نیز به ارقام بیشتری نزدیک شده است،بنابراین نمیتوان افزایش تورم را صرفاً به رشد نقدینگی و تقویت تقاضا نسبت داد؛ این وضعیت با مفهوم رکود تورمی هم سازگار است. نصیری با تاکید بر اینکه مقایسه آمارهای بلندمدت اقتصاد ایران نشاندهنده یک گسست ساختاری است،خاطرنشان میکند:این شکاف عمیق آماری گویای آن است که اقتصاد ایران از یک برهه انتقالی عبور کرده؛ برههای که در آن انقباض نسبی متغیرهای پولی نتوانسته جلودار پیشرویِ هزینههای تولید و انتظارات تورمی باشد. عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی تأکید می کند: وقتی ترمزنقدینگی کشیده شده اما گرانی با شتاب بیشتری به مسیر خود ادامه داده، یعنی موتور محرک تورم از کانالِ تقاضا به سمت تنگناهای ساختاری، شوکهای ارزی و هزینههای فزاینده بخش عرضه تغییر مسیر داده است،در چنین فضایی، اصرار بر سیاستهای انقباضیِ سنتی بدون اصلاح بنیادین ساختارهای تولیدی و مهار انتظارات، گرهگشا نخواهد بود، به همین دلیل، درمان ریشهای این معضل مستلزم بازتعریف راهبردهای کلان اقتصادی و تمرکز بر رفع موانع واقعی تولید است./
در نهایت شواهد و ارقام کلان اقتصادی گویای آن است که؛تورم فزاینده در اقتصاد ایران دیگر صرفاً از کانال تقاضای ناشی از رشد نقدینگی تغذیه نمیشود،بلکه کاهش نسبت نقدینگی به تولید در بستر تورمهای بالا و ماندگار،نشاندهنده افزایش قیمتها، اختلالات ساختاری در بخش عرضه، فشارهای هزینهای و عمیقتر شدن پدیده رکود تورمی است که این امر ضرورت بازنگری در سیاستگذاریهای پولی و تمرکز بر احیای تولید واقعی و رفع موانع عرضه را بیش از پیش آشکار میسازد.
Mojgan.bidaki88@gmail.com
خبرهای مرتبط
- مدیریت بحران ارز و چالش تولید؛ نقشه راه جدید اقتصاد — ۲۲ آبان ۱۴۰۵
- چالشهای حملونقل زمینی ایران و ترکیه با تقویت همکاریهای تشکلها رفع میشود — ۲۲ آبان ۱۴۰۵
- اعتبار خرید سبد غذایی رایگان برای کودکان مبتلا به سوءتغذیه شارژ شد — ۱۹ آبان ۱۴۰۵
- پرداخت مبلغ ۵۵۱ میلیون تومان پاداش برای ۹ نفر از گزارش دهندگان فرار مالیاتی — ۱۹ آبان ۱۴۰۵
- نرخ تورم در مهرماه ۱۴۰۵ معادل ۷۱.۴ درصد شد — ۱۹ آبان ۱۴۰۵
- رویای خرید خودرو زیر چرخ گرانی — ۱۷ آبان ۱۴۰۵
- آخرین مهلت بازگشت ارز سال ۱۴۰۴ برای بهرهمندی از معافیت مالیاتی — ۱۷ آبان ۱۴۰۵