میکروبها و تغییرات اقلیمی؛ نبرد نامرئی بر سر آینده زمین (بخش دوم)
اقیانوسها؛ یک جهان میکروسکوپی عظیم
۲۲ شهریور ۱۴۰۵صبا صفاریان- اگر تصور میکنیم داستان میکروبها فقط به خاک محدود میشود، باید نگاهمان را به اقیانوسها ببریم. اقیانوسها میزبان تعداد عظیمی از میکروارگانیسمها هستند و این موجودات در چرخههای زیستی و شیمیایی مهم، بهویژه چرخه کربن در طبیعت نقش دارند.
فیتوپلانکتونها و سایر میکروارگانیسمهای دریایی میتوانند کربن را جذب کنند و از طریق شبکههای غذایی و فرایندهای زیستی، بر جابهجایی و ذخیره کربن در اقیانوس تأثیر بگذارند. اما افزایش دمای آب و تغییر شرایط شیمیایی اقیانوسها میتواند ساختار این جوامع میکروبی را تغییر دهد. بنابراین تغییر اقلیم میتواند حتی به دورترین و عمیقترین نقاط این جهان میکروسکوپی نیز نفوذ کند.
اما آیا میکروبها فقط تهدید هستند؟
خیر؛ و شاید همینجا مهمترین بخش داستان آغاز شود. همان موجودات میکروسکوپی که در برخی شرایط میتوانند در تولید گازهای گلخانهای نقش داشته باشند، میتوانند بخشی از راهحل بحران اقلیمی نیز باشند. میکروارگانیسمها سالهاست در تصفیه فاضلاب، تجزیه مواد آلی، کشاورزی، تولید مواد زیستی و بسیاری از فرایندهای صنعتی مورد استفاده قرار میگیرند. امروزه پژوهشگران به دنبال راههایی هستند که از ظرفیت میکروبها برای بهبود سلامت خاک، افزایش بهرهوری کشاورزی، مدیریت پسماند، کاهش برخی آلایندهها و افزایش ذخیره کربن در اکوسیستمها استفاده کنند. شاید در آینده، بخشی از فناوریهای مقابله با تغییرات اقلیمی نه از کارخانههای عظیم و ماشینآلات پیچیده، بلکه از موجوداتی سرچشمه بگیرد که میلیاردها سال است بدون دیده شدن، زمین را اداره میکنند.
نبردی که هیچکس آن را نمیبیند: بحران اقلیمی را نمیتوان تنها یک بحران جوی دانست. این بحران، تغییری گسترده در شبکهای از روابط میان موجودات زنده و محیط زیست است. و در قلب این شبکه، میکروبها حضور دارند. آنها نه دشمن زمین هستند و نه ناجی آن.
میکروبها بخشی از خودِ زمیناند: اگر شرایط سیاره تغییر کند، آنها نیز تغییر خواهند کرد؛ و وقتی آنها تغییر کنند، چرخههای طبیعی زمین نیز میتوانند تغییر کنند. شاید به همین دلیل است که برای فهمیدن آینده زمین، باید گاهی از مقیاسهای بزرگ فاصله بگیریم. لازم نیست همیشه به آسمان نگاه کنیم.
گاهی باید به یک مشت خاک نگاه کنیم: در همان ذرات کوچک خاک، میلیاردها موجود زنده در حال فعالیتاند؛ موجوداتی که نه صدایی دارند، نه دیده میشوند و نه در رسانهها دربارهشان صحبت میشود، اما فعالیتشان میتواند بر کربن، متان، حاصلخیزی خاک، اکوسیستمها و در نهایت بر آبوهوای سیاره اثر بگذارد. آینده زمین شاید در میدانهایی بسیار بزرگ در حال رقم خوردن باشد؛ اما بخشی از این آینده، همین حالا در مقیاسی میکروسکوپی در جریان است.
نبردی نامرئی میان میلیاردها میکروارگانیسم؛ نبردی که برنده آن، در نهایت، میتواند آینده سیارهای باشد که همه ما روی آن زندگی میکنیم.
کارشناس ارشد واحد میکروبیولوژی هلدینگ گروه صنعتی پاکشو
خبرهای مرتبط
- میکروبها و تغییرات اقلیمی؛ نبرد نامرئی بر سر آینده زمین (بخش اول) — ۲۱ شهریور ۱۴۰۵
- البرز در گذر تغییرات اقلیمی؛ از کاهش منابع تا امنیت غذایی — ۳۰ آبان ۱۴۰۴