هیاهو برای هیچ؛ بازی تکراری با پرونده هسته‌ای

لامرد؛ تصویری از جنایت در میدان

بقایی در ابتدای سخنان خود با اشاره به سفر اخیرش به لامرد، از شهدای این شهر و خانواده‌های آنان یاد کرد و گفت مشاهده مستقیم آثار حمله آمریکا، تصویری فراتر از آن چیزی بود که پیش‌تر از طریق رسانه‌ها دیده شده بود.

به گفته او، در جریان حمله ۹ اسفند، یک شهر حدود ۳۰ هزار نفری و مناطق غیرنظامی آن هدف حمله قرار گرفت. بقایی از شلیک چهار موشک با وزن تقریبی ۵۰۰ کیلوگرم و انفجار آنها بر فراز ورزشگاه شهر، منازل مردم، نزدیکی اداره انتقال خون و محیط‌های آموزشی سخن گفت و این حمله را به دلیل نوع سلاح به‌کاررفته و هدف قرار گرفتن مناطق غیرنظامی، مصداق جنایت جنگی دانست.

او همچنین از ۲۱ شهید این حمله، از جمله یک تبعه افغانستانی، یاد کرد و در روایت خود از محمود نجفی، معلم و مربی مدرسه فوتبال، به‌عنوان نمونه‌ای از ایثار در جریان این حادثه نام برد. این بخش از سخنان بقایی، تلاش برای ثبت ابعاد انسانی حمله و حفظ روایت قربانیان در برابر روایت‌های صرفاً نظامی از جنگ بود.

امنیت کشتیرانی زیر سایه مداخله خارجی

اما دامنه سخنان سخنگوی وزارت امور خارجه به حملات گذشته محدود نماند. بقایی در واکنش به حمله به یک شناور در نزدیکی جزیره هنگام و شهادت جمشید رجبی، این حادثه را نمونه‌ای از تناقض میان ادعاهای آمریکا درباره امنیت کشتیرانی و رفتار عملی این کشور در منطقه دانست.

از نگاه تهران، کشوری که هزاران کیلومتر دورتر از مرزهای خود در منطقه حضور نظامی دارد، نمی‌تواند همزمان خود را مدافع امنیت آبراه‌ها معرفی کند و به شناورهای ایرانی حمله کند. بقایی تأکید کرد چنین اقداماتی در عمل امنیت و ایمنی آبراه‌های منطقه را با تهدید مواجه می‌کند.

در همین چارچوب، تفاهم ایران و عمان برای تعیین مسیرهای ایمن دریانوردی نیز مورد اشاره قرار گرفت؛ تفاهمی که پس از هفته‌ها مذاکره میان دو کشور ساحلی شکل گرفته بود. قرار بود این موضوع در نشستی با حضور کشورهای منطقه مطرح شود، اما به گفته بقایی، عربستان درخواست کرده است این نشست فعلاً برگزار نشود.

یمن؛ اختلاف منطقه‌ای یا میدان بازی دیگران؟

یکی از محورهای اصلی این نشست، تحولات یمن بود؛ موضوعی که همواره یکی از نقاط اختلاف میان ایران و آمریکا و برخی کشورهای منطقه محسوب شده است.

بقایی تأکید کرد ایران در تحولات یمن مداخله‌ای ندارد و انصارالله را طرفی مستقل در معادلات یمن دانست که بر اساس مصالح و منافع خود تصمیم می‌گیرد. او در عین حال تأکید کرد برای فهم تحولات امروز یمن نمی‌توان سابقه سال‌های گذشته، حملات و محاصره این کشور را نادیده گرفت.

سخنگوی وزارت امور خارجه همچنین مواضع یمنی‌ها درباره فلسطین را مورد اشاره قرار داد و گفت موضع آنان درباره مسئله فلسطین و اقدامات رژیم صهیونیستی در منطقه، روشن بوده است.

در این میان، تهران یک پیام روشن نیز برای کشورهای منطقه دارد: اختلافات منطقه‌ای نباید بهانه‌ای برای حضور و مداخله بیشتر قدرت‌های خارجی شود. بقایی تأکید کرد ایران آماده کمک به حل اختلافات میان کشورهای منطقه است، اما این کشورها باید خود درباره مسائلشان به تفاهم برسند.

آژانس و بازگشت دوباره یک پرونده قدیمی

در بخش دیگری از نشست خبری، پرونده هسته‌ای بار دیگر به کانون سخنان بقایی تبدیل شد. او در واکنش به اظهارات رافائل گروسی درباره وجود نشانه‌هایی از فعالیت هسته‌ای در ایران گفت برخی اظهارات به گونه‌ای مطرح می‌شوند که گویی یک پرونده سری و تازه کشف شده است؛ در حالی که به گفته او، موضوعات مطرح‌شده پیش‌تر نیز مورد بحث قرار گرفته‌اند.

بقایی این وضعیت را «هیاهو برای هیچ» توصیف کرد و خواستار آن شد که مسائل هسته‌ای ایران در چارچوب‌های فنی و حقوقی بررسی شود، نه با فضاسازی رسانه‌ای.

او همچنین ادعاهای مطرح‌شده درباره «کوه کلنگ» را به جنگ رسانه‌ای و روانی آمریکا مرتبط دانست و گفت این موضوع سابقه‌ای چندین ساله دارد و هر بار با طرح دوباره آن، تلاش می‌شود چنین القا شود که تحول تازه‌ای رخ داده است.

ایران؛ هدف فشار، نه کشوری منزوی

بخش دیگری از سخنان بقایی به تلاش آمریکا برای منزوی کردن ایران اختصاص داشت. او تأکید کرد کشوری که از خود دفاع می‌کند و توانسته توجه و حمایت بسیاری از کشورها را جلب کند، منزوی نخواهد شد.

از نگاه وزارت امور خارجه، ظرفیت‌هایی مانند بریکس می‌توانند بستری برای همکاری کشورها در برابر یکجانبه‌گرایی باشند. بقایی همچنین با انتقاد از عملکرد آمریکا در قبال نهادهای بین‌المللی، این کشور را متهم کرد که سازمان ملل و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را در مسیر اهداف سیاسی خود به کار گرفته است.

در همین چارچوب، جلوگیری از صدور روادید برای هیئت ایرانی شرکت‌کننده در یک نشست بین‌المللی در اتریش نیز از سوی تهران محکوم شد. بقایی تأکید کرد حتی اگر آمریکا برای چنین اقدامی فشار وارد کرده باشد، مسئولیت دولت میزبان از بین نمی‌رود. او این اقدام را بخشی از جنگی دانست که علاوه بر میدان نظامی، در عرصه دیپلماتیک و حقوقی نیز ادامه دارد.

میدان تازه تقابل

مجموع اظهارات سخنگوی وزارت امور خارجه نشان می‌دهد جمهوری اسلامی ایران، عرصه تقابل کنونی را چندلایه می‌بیند؛ از میدان نظامی و امنیت کشتیرانی گرفته تا پرونده هسته‌ای، تحولات یمن و فشارهای دیپلماتیک.

در این نگاه، تکرار ادعاهای هسته‌ای، نسبت دادن تحولات منطقه به ایران و جلوگیری از حضور نمایندگان کشور در مجامع بین‌المللی، حلقه‌هایی از یک فشار گسترده‌تر هستند که هدف آن محدود کردن قدرت مانور جمهوری اسلامی در عرصه منطقه‌ای و بین‌المللی است.

پاسخ تهران نیز صرفاً رد این ادعاها نیست؛ بلکه بر گفت‌وگوی منطقه‌ای، استفاده از ظرفیت‌های چندجانبه، پیگیری حقوقی و دیپلماتیک و مقابله با روایت‌هایی استوار شده که به باور مسئولان ایرانی، با هدف ایجاد فشار و انزوای ایران تولید می‌شوند. در چنین شرایطی، جنگ روایت‌ها به همان اندازه میدان نظامی اهمیت پیدا می‌کند؛ زیرا آنچه در افکار عمومی و مجامع بین‌المللی به‌عنوان «واقعیت» تثبیت شود، می‌تواند بر تصمیم‌های سیاسی و امنیتی آینده منطقه اثر بگذارد.