تولید البرز زیر فشار چندلایه اقتصاد

ارز؛ مالیات پنهان بر تولید

پرهام رضایی، رئیس اتاق بازرگانی البرز، جهش نرخ ارز را «مالیات پنهان و سنگین» بر دوش تولید دانست و گفت نرخ ارز در یک سال گذشته بیش از دو برابر شده و در حدود یک ماه اخیر نیز بیش از ۲۵ درصد افزایش یافته است.

برای واحدی که مواد اولیه و قطعات وارداتی مصرف می‌کند، چنین نوسانی فقط به معنای افزایش هزینه نیست؛ بلکه امکان قیمت‌گذاری، عقد قرارداد و برنامه‌ریزی تولید را نیز از بین می‌برد. به گفته رضایی، فاصله بیش از ۸۰ هزار تومانی نرخ رسمی و بازار آزاد نیز این فشار را تشدید کرده است.

از این منظر، درخواست بخش خصوصی برای شفافیت سیاست ارزی، صرفاً مطالبه‌ای درباره قیمت ارز نیست؛ بلکه به مسئله پیش‌بینی‌پذیری اقتصاد تولید بازمی‌گردد. بنگاهی که نمی‌داند مواد اولیه خود را با چه هزینه‌ای تأمین خواهد کرد، نمی‌تواند درباره سرمایه‌گذاری، توسعه خط تولید یا حتی قیمت فروش تصمیم بلندمدت بگیرد.

انرژی و بودجه؛ هزینه‌هایی که به تولید منتقل می‌شوند

در کنار ارز، سیاست‌های بودجه‌ای و هزینه خدمات زیرساختی نیز نگرانی دیگر فعالان اقتصادی است. رضایی هشدار داد که اگر بودجه با رویکرد صرفاً درآمدی بسته شود، فشار آن بیش از همه بر بنگاه‌های رسمی و مالیات‌دهنده وارد خواهد شد و نباید کسری بخش عمومی به ترازنامه تولیدکنندگان منتقل شود.

ناترازی آب، برق و گاز نیز همین نگرانی را ایجاد کرده است. تولیدکننده در شرایطی که با افزایش هزینه مواد اولیه مواجه است، نباید همزمان هزینه ناکارآمدی شبکه انرژی را نیز بپردازد.

مجتبی عبداللهی، استاندار البرز، نیز با تأکید بر همین موضوع، دریافت هزینه‌های اضافی از بخش تولید را در شرایط کنونی نادرست دانست و اعلام کرد مشکلات آب و برق باید در سطح ملی پیگیری شود. او همچنین خواستار شفاف شدن نرخ و سهمیه حامل‌های انرژی و وضعیت سوخت صنایع و گلخانه‌ها برای ماه‌های سرد سال شد.

تجارت خارجی؛ بازار هست، مسیر دشوار است

توسعه صادرات غیرنفتی یکی از راه‌های افزایش تولید و ایجاد درآمد ارزی است، اما صادرکنندگان خود با مجموعه‌ای از موانع مواجه‌اند. رضایی، بازار کشورهای همسایه، اوراسیا، خلیج فارس و آفریقا را دارای ظرفیت قابل توجه دانست، اما بی‌ثباتی مقررات، دشواری رفع تعهد ارزی، ازدحام مرزها و هزینه بالای حمل‌ونقل را از موانع اصلی عنوان کرد.

به گفته او، هزینه حمل یک کانتینر به حدود ۱۶ هزار و ۵۰۰ دلار رسیده و ممکن است تا ۲۰ هزار دلار افزایش یابد. توقف کالا در بنادر و مسیرهای ترانزیتی نیز هزینه دیگری است که قدرت رقابت صادرکننده ایرانی را کاهش می‌دهد.

در چنین شرایطی، تأکید بر توسعه تجارت با همسایگان زمانی نتیجه می‌دهد که سیاست‌های ارزی و بانکی نیز با این هدف هماهنگ باشد. رضایی پیشنهاد کرده تجارت با کشورهای همسایه با سازوکاری مبتنی بر ریال تسهیل شود تا محدودیت‌های ارزی مانع استفاده از ظرفیت بازارهای منطقه‌ای نشود.

از گندم تا قطعه خودرو؛ زنجیره تولید شکننده است

موضوع تأمین گندم کارخانه‌های ماکارونی نمونه‌ای روشن از مشکلات زنجیره تأمین است. مجتبی بوربور، سرپرست معاونت هماهنگی امور اقتصادی استانداری البرز، از کاهش ذخایر گندم کارخانه‌های بزرگ ماکارونی به دلیل عمل نشدن به تعهدات قبلی برای تحویل سه‌ماهه گندم با قیمت مصوب خبر داد.

دو راهکار مطرح‌شده، تأمین سه‌ماهه گندم از سوی دولت یا خرید مستقیم آن توسط دولت است؛ اما مسئله مهم‌تر، ضرورت هماهنگی میان قیمت ماده اولیه، هزینه تولید و قیمت محصول نهایی است.

در صنعت خودرو و قطعه‌سازی نیز شرایط مشابهی وجود دارد. رضایی با اشاره به تحریم هشت خودروساز کشور گفت بی‌ثباتی ارز و محدودیت‌های مبادلاتی، تأمین مواد اولیه و قطعات و همچنین نوسازی خطوط تولید را دشوار کرده و در صورت تداوم می‌تواند به فرسودگی تجهیزات، افت کیفیت و کاهش ظرفیت تولید منجر شود.

مسئله اصلی؛ فاصله هشدار تا تصمیم

یکی از نکات مهم مطرح‌شده در این نشست، هشدار رضایی درباره مشکلاتی بود که بخش خصوصی پیش از وقوع آنها مطرح کرده است. به گفته او، در جلسات یک سال گذشته شورای گفت‌وگو، فعالان اقتصادی درباره سیاست ارزی و دیگر مشکلات هشدار داده و راهکار ارائه کرده‌اند، اما بخشی از همان مشکلات بعداً رخ داده است.

اینجاست که کارآمدی شورای گفت‌وگو اهمیت پیدا می‌کند. اگر هشدارهای بخش خصوصی به تصمیم اجرایی تبدیل نشود، نشست‌ها تنها به ثبت مشکلات محدود خواهند شد. استاندار البرز از فعال شدن کارگروه‌های تخصصی برای مسائل مالیاتی، تعهدات ارزی و هزینه خدمات زیرساختی خبر داده و با تشکیل کارگروه مشترک اتاق بازرگانی و تعزیرات نیز موافقت کرده است.

در نهایت، آنچه تولید البرز بیش از حمایت‌های مقطعی به آن نیاز دارد، ثبات و امکان پیش‌بینی است؛ ثبات در نرخ ارز، مقررات، انرژی و تجارت. ظرفیت تولید در استان وجود دارد، اما تبدیل این ظرفیت به سرمایه‌گذاری، اشتغال و ارزش‌افزوده زمانی ممکن است که تولیدکننده بتواند برای فردای خود تصمیم بگیرد. در غیر این صورت، بی‌ثباتی تصمیم‌ها خود به یکی از پرهزینه‌ترین موانع تولید تبدیل خواهد شد.