پایان جنگ در اختیار متجاوز نیست

بقائی با اشاره به سالروز سوم شهریور و اشغال ایران در سال ۱۳۲۰، این رویداد تاریخی را یادآور اهمیت قدرت و اقتدار ملی دانست و گفت تجربه تاریخی ایران نشان داده است که بدون قدرت بازدارندگی، امکان دست‌اندازی بیگانگان وجود دارد. به گفته او، جمهوری اسلامی طی دهه‌های گذشته از این تجربیات برای تقویت توان دفاعی و افزایش اقتدار ملی استفاده کرده و دشمنان با وجود همه فشارها نتوانسته‌اند ملت ایران را به زانو درآورند.

پایان جنگ با شروط متجاوز تعیین نمی‌شود

مهم‌ترین بخش سخنان سخنگوی وزارت خارجه به چگونگی پایان جنگ اختصاص داشت. بقائی با تأکید بر اینکه ایران نه جنگ را آغاز کرده و نه از آن استقبال کرده است، گفت: «اجازه نمی‌دهیم پایان جنگ براساس شروط طرف متجاوز باشد.» او همچنین تصریح کرد که مواضع مقام‌های رسمی کشور درباره دفاع از حریم ایران قاطع است و در برابر طرف‌های متجاوز مماشات نخواهد شد.

وی همزمان با اشاره به فشارهای اقتصادی و آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌ها، تأکید کرد که دولت شرایط معیشتی مردم را درک می‌کند و باید از هر ابزاری برای کاهش آلام اقتصادی استفاده شود. از نگاه دستگاه دیپلماسی، دفاع از حاکمیت ملی و تلاش برای کاهش فشارهای اقتصادی، دو مسیر همزمان هستند و نباید یکی به بهای نادیده گرفتن دیگری کنار گذاشته شود.

تغییر تاکتیک در دیپلماسی

یکی دیگر از محورهای قابل توجه نشست، توضیح بقائی درباره تغییر رفتار دیپلماتیک ایران بود. او در پاسخ به تشبیه سیاست خارجی ایران به حرکت از «شطرنج و صبر راهبردی» به «پوکر و ریسک‌پذیری» گفت ایرانی‌ها هم شطرنج‌بازان حرفه‌ای و هم پوکربازهای خوبی هستند و اکنون «ترکیبی بازی می‌کنیم».

این اظهارنظر را می‌توان نشانه‌ای از تلاش تهران برای تطبیق ابزارهای دیپلماتیک با شرایط جدید دانست؛ رویکردی که در آن مذاکره، صبر راهبردی، بازدارندگی و استفاده از اهرم‌های منطقه‌ای در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند. بقائی همچنین در واکنش به بحث محاصره دریایی ایران تأکید کرد که تهران «دست بسته نیست» و تشدید چنین اقداماتی پیامدهای خود را خواهد داشت.

هرمز؛ از جنگ روانی تا پیام بازدارندگی

اظهارات آمریکا درباره وضعیت تنگه هرمز نیز بخش دیگری از نشست بود. بقائی ادعای باز بودن تنگه را «جنگ روانی و رسانه‌ای» خواند و با اشاره به اختلاف چشمگیر میان ارقام مطرح‌شده درباره ترددهای دریایی، تلاش طرف مقابل برای مدیریت افکار عمومی را مورد انتقاد قرار داد.

در همین چارچوب، سخنگوی وزارت خارجه نسبت به در اختیار قرار دادن پایگاه‌ها و امکانات کشورهای دیگر برای عملیات علیه ایران هشدار داد و گفت چنین اقدامی از منظر حقوق بین‌الملل می‌تواند به منزله مشارکت در اقدام تجاوزکارانه تلقی شود. پیام تهران در این بخش روشن بود: هرگونه مشارکت در عملیات علیه ایران، از نگاه جمهوری اسلامی بدون پاسخ نخواهد ماند.

دیپلماسی منطقه‌ای؛ از پاکستان و عراق تا عمان

در حوزه سیاست همسایگی نیز بقائی بر اهمیت روابط ایران با پاکستان و عراق تأکید کرد. او سفر عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به تهران را در چارچوب روابط رو به گسترش دو کشور دانست و سفر وزیر خارجه عمان را نیز مستقل از آن عنوان کرد؛ هرچند گفت موضوعات دوجانبه و مسائل مرتبط با امنیت تنگه هرمز در این رایزنی‌ها مطرح خواهد شد.

سفر محمدباقر قالیباف به عراق نیز از نگاه وزارت خارجه اهمیت ویژه‌ای داشت. بقائی گفت امنیت ایران و عراق به یکدیگر گره خورده و دو کشور باید مرزهای خود را به «مرزهای دوستی» تبدیل کنند. او همچنین درباره حواشی مربوط به نام خلیج فارس تأکید کرد مسائل جغرافیایی نباید به ابزاری برای ایجاد اختلاف میان ملت‌های منطقه تبدیل شود.

فشار اقتصادی و نگاه به زمستان

سخنگوی وزارت خارجه درباره تبعات جنگ بر زیرساخت‌های انرژی نیز گفت دستگاه‌های مسئول برای تأمین انرژی مورد نیاز زمستان تلاش می‌کنند و وزارت خارجه نیز در حوزه دیپلماسی برای تأمین نیازهای احتمالی با طرف‌های دارای ظرفیت انرژی در حال گفت‌وگو است.

در مجموع، سخنان بقائی تصویری از سیاست خارجی ایران ارائه می‌دهد که در آن دفاع، بازدارندگی، دیپلماسی فعال و کاهش فشار اقتصادی همزمان دنبال می‌شوند؛ سیاستی که پیام اصلی آن این است که تهران پایان جنگ را نه از مسیر پذیرش شروط طرف مقابل، بلکه از مسیر تأمین منافع ملی و حفظ حاکمیت کشور دنبال خواهد کرد.