پایان بازی یک‌طرفه

پاسخ به یک الگوی تکراری از عهدشکنی

آمریکا حملات جدید خود را با ادعای حمایت از امنیت کشتیرانی و حادثه مربوط به یک کشتی تجاری توجیه کرد، اما اطلاعیه رسمی نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نشان داد شناور مورد نظر به دلیل تخلف از مقررات ناوبری، خاموش کردن سامانه‌های شناسایی و بی‌اعتنایی به اخطارهای قانونی متوقف شده بود. از این منظر، حمله آمریکا را باید ادامه سیاست فشار و نقض تعهدات دانست؛ سیاستی که طی سال‌های اخیر بارها تجربه شده و نتیجه‌ای جز افزایش بی‌اعتمادی و بی‌ثباتی در منطقه نداشته است.

در مقابل، پاسخ جمهوری اسلامی بر پایه اصل دفاع مشروع و با هدف قرار دادن مراکز فرماندهی، آشیانه‌های پهپادی و زیرساخت‌های نظامی آمریکا، نشان داد توان بازدارندگی ایران از مرحله واکنش صرف عبور کرده و هرگونه تجاوز را با هزینه‌ای سنگین همراه خواهد کرد. انتخاب اهداف نظامی نیز بیانگر آن بود که جمهوری اسلامی ایران ضمن حفظ ابتکار عمل، پاسخ خود را متناسب با ماهیت تجاوز طراحی کرده است.

پایان توافقات یک‌طرفه

در همین چارچوب، اظهارات محمدباقر قالیباف را باید ترجمان سیاسی پاسخ نظامی ایران دانست. رئیس قوه مقننه و مذاکره کننده ارشد ایران با تأکید بر اینکه «دوران توافقات یک‌طرفه به پایان رسیده است» و اینکه «به شما گفته بودیم به تعهدات خود عمل کنید، وگرنه باید بهایش را بپردازید»، در واقع بر اصل بنیادین سیاست جمهوری اسلامی یعنی «تعهد در برابر تعهد» تأکید کرد.

انتشار بند پنجم تفاهم‌نامه ۱۴ بندی درباره بازگشایی تنگه هرمز با رعایت «ترتیبات ایرانی» نیز نشان داد که تهران همچنان به توافقات پایبند است، اما این پایبندی را مشروط به اجرای متقابل تعهدات از سوی طرف مقابل می‌داند. این موضع بیانگر آن است که جمهوری اسلامی نه مخالف توافق، بلکه مخالف توافقی است که تنها یک طرف به تعهدات خود عمل کند.

تنگه هرمز؛ اهرم راهبردی ایران

اعلام توقف تردد در تنگه هرمز تا زمان پایان مداخلات آمریکا را نیز باید در چارچوب ملاحظات امنیت ملی و اعمال حاکمیت جمهوری اسلامی بر یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان تحلیل کرد. واکنش سریع بازارهای جهانی و افزایش بهای نفت، بار دیگر نشان داد امنیت این آبراه راهبردی بدون نقش‌آفرینی ایران قابل تأمین نیست.

این تحولات همچنین هشداری برای کشورهای میزبان پایگاه‌های آمریکایی بود. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که حضور نظامی آمریکا نه تنها امنیت‌آفرین نبوده، بلکه خود به یکی از عوامل اصلی بی‌ثباتی در منطقه تبدیل شده است. از این رو، ادامه همراهی با سیاست‌های ماجراجویانه واشنگتن، می‌تواند هزینه‌های امنیتی سنگینی برای این کشورها در پی داشته باشد.

تثبیت موازنه جدید بازدارندگی

تحولات اخیر را باید نشانه‌ای از تغییر موازنه قدرت در غرب آسیا دانست؛ موازنه‌ای که در آن جمهوری اسلامی ایران با اتکا به توان بومی، قدرت موشکی و انسجام نیروهای مسلح، اجازه نخواهد داد امنیت ملی و تمامیت ارضی کشور قربانی محاسبات غلط قدرت‌های فرامنطقه‌ای شود. پیام عملیات اخیر برای واشنگتن و متحدانش روشن است؛ عصر فشار، تهدید و عهدشکنی بدون پرداخت هزینه به پایان رسیده و هرگونه تجاوز، با پاسخی قاطع، متناسب و پشیمان‌کننده مواجه خواهد شد. در چنین شرایطی، آنچه بیش از گذشته اهمیت یافته، تثبیت معادله‌ای است که بر اساس آن امنیت منطقه نه از مسیر حضور نیروهای بیگانه، بلکه با احترام به حاکمیت ملت‌های منطقه و پایان دادن به سیاست‌های مداخله‌جویانه تأمین خواهد شد.