نیم نگاهی به اعتراضات دانش‌آموزان فرانسوی
حقوق بشر پشت درِ مدرسه ماند
۱۴ مهر ۱۴۰۵اختصاصی پیام آشنا - اعتراضات دانش‌آموزان فرانسوی که ابتدا با مطالبات آموزشی و اعتراض به کمبود معلم، فرسودگی مدارس و شرایط نامناسب تحصیل آغاز شد، اکنون ابعاد تازه‌ای پیدا کرده است؛ ابعادی که موضوع حقوق کودکان، نحوه برخورد پلیس با معترضان و تناسب استفاده از زور را به یکی از محورهای اصلی بحران تبدیل کرده است. در روزهای اخیر، سازمان‌های حقوق‌بشری و رسانه‌های بین‌المللی درباره برخورد نیروهای امنیتی فرانسه با نوجوانان هشدار داده‌اند؛ موضوعی که به‌ویژه پس از مجروحیت‌های شدید چند دانش‌آموز، حساسیت بیشتری پیدا کرده است.
نوجوانان در برابر ابزارهای کنترل شورش
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، تاکنون بیش از ۶ هزار نفر در جریان این اعتراضات بازداشت شده‌اند و مقام‌های فرانسوی گفته‌اند حدود ۸۵ درصد بازداشت‌شدگان را افراد زیر ۱۸ سال تشکیل می‌دهند. همزمان، صدها نیروی پلیس نیز مجروح شده‌اند و دولت فرانسه بر خشونت‌هایی که علیه نیروهای امنیتی و کارکنان مدارس رخ داده تأکید دارد.
در طرف مقابل، چند مورد آسیب شدید به نوجوانان، پرونده برخورد پلیس را به موضوعی جدی‌تر تبدیل کرده است. یک دانش‌آموز ۱۵ ساله در شهر لانس در جریان مداخله پلیس بر اثر انفجار نارنجک دچار قطع دست شد. در پرونده‌ای دیگر، یک نوجوان ۱۴ ساله در اثر اصابت نارنجک گاز اشک‌آور از فاصله نزدیک با شکستگی شدید فک و آسیب دندان‌ها روبه‌رو شده و یک دانش‌آموز ۱۶ ساله نیز پس از آسیب به چشم، شکایتی را علیه نیروهای امنیتی مطرح کرده است. در چند مورد، تحقیقات رسمی درباره عملکرد پلیس آغاز شده و پرونده‌ها در اختیار بازرسی کل پلیس فرانسه، قرار گرفته است.
ورود نهادهای حقوق‌بشری
عفو بین‌الملل از مقام‌های فرانسه خواسته است تنش را کاهش دهند و در برخورد با اعتراضات، اصول ضرورت و تناسب استفاده از زور را رعایت کنند. این سازمان درباره استفاده خطرناک از گاز اشک‌آور، باتوم، نارنجک‌های کنترل شورش و دیگر ابزارهای ضدشورش هشدار داده است.
لیگ حقوق بشر فرانسه نیز واکنش پلیس را نگران‌کننده دانسته و همراه با شماری از اتحادیه‌ها و سازمان‌های مدنی، خواستار گفت‌وگو با دانش‌آموزان و تغییر شیوه‌های کنترل تجمعات شده است. این گروه‌ها اعلام کرده‌اند که موضوع را به «مدافع حقوق» فرانسه و گزارشگران ویژه سازمان ملل ارجاع خواهند داد.
اما یک پرسش بزرگ‌تر
اینجاست که یک پرسش مهم‌تر مطرح می‌شود: آیا حساسیت گسترده رسانه‌ای و حقوق‌بشری نسبت به رفتار پلیس، صرفاً ناشی از ماهیت حوادث است یا موقعیت سیاسی و جغرافیایی کشورها نیز در میزان توجه جهانی به آنها نقش دارد؟
در این میان، یک پرسش جدی درباره نحوه بازتاب چنین حوادثی در رسانه‌های غربی و نهادهای حقوق‌بشری مطرح می‌شود. تجربه حوادث مشابه در کشورهایی مانند ایران نشان داده است که رسانه‌های خارجی معاند، معمولاً با پوششی گسترده و جهت‌دار، برخوردهای امنیتی با معترضان را برجسته کرده و آن را به ابزاری برای انتقاد از حاکمیت تبدیل می‌کنند. اما در مورد فرانسه مدعی حقوق بشر در دنیا، با وجود مجروحیت نوجوانان، بازداشت گسترده و ورود نهادهای حقوق‌بشری، چنین موج رسانه‌ای و سیاسی علیه دولت فرانسه با همان شدت و گستردگی دیده نمی‌شود.
این تفاوت در میزان و نحوه پوشش، این پرسش را به وجود می‌آورد که آیا استانداردهای مورد استفاده در مواجهه با عملکرد دولت‌ها، در عمل برای همه کشورها یکسان اعمال می‌شود یا جایگاه سیاسی کشورها نیز بر شدت واکنش‌ها اثر می‌گذارد؟ پرونده اعتراضات دانش‌آموزان فرانسه، دست‌کم از این منظر، آزمونی برای سنجش ادعای جهان‌شمول بودن معیارهای حقوق‌بشری است.
خبرهای مرتبط
- ناآرامی‌های فرانسه؛ وقتی واژه‌ها نقاب می‌زنند — ۲۷ مهر ۱۴۰۵
- ضرورت تفکیک اعتراضات قانونی از رفتارهای آشوب‌طلبانه — ۱۷ دی ۱۴۰۴
- لحظه آزادی «مهدیه اسفندیاری» از زندان فرانسه — ۲ آبان ۱۴۰۴