تکرار دوباره: «فقر جـوانی» به آمـار فقر کشـور اضافه میشود!
۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵الهام آمرکاشی: «رئیس مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت، نسبت به شتاب کاهش موالید، اُفت ازدواج و حرکت ایران به سمت سالمندی جمعیت هشدار داد».
بند مذکور در حالی تازهترین گزاره از نمودارِ جمعیتی کشور است که با بازگشت به مطالب گذشته به جرأت میتوان تکرار کرد: «فقر جـوانی» به آمـار فقر کشـور اضافه میشود!
رضا سعیدی -رئیس مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت- با اشاره به ادامه روند نزولی موالید در کشور معتقد است: «اگر روند فعلی کاهش تولدها ادامه پیدا کند، ایران طی ۱۰ تا ۱۵ سال آینده به نقطه صفر رشد جمعیت خواهد رسید و پس از آن وارد روند منفی جمعیتی میشود؛ وضعیتی که اکنون برخی کشورهای اروپایی از جمله ایتالیا و لهستان با آن روبهرو هستند».
به اعتقاد وی: «متاسفانه هر سال بین ۷ تا ۱۰ درصد نسبت به سال قبل، موالید جدید در کشور کاهش پیدا میکند و رشد جمعیت کشور اکنون به حدود ۰.۵ درصد رسیده است. این روند به ما میگوید اگر با همین روند جلو برویم، حدود سال ۱۴۲۰ رشد جمعیت کشور به صفر خواهد رسید و احتمالا از آنجا به بعد وارد سیاهچاله جمعیتی میشویم».
در این زمینه به گفتۀ شهلا کاظمیپور -جمعیتشناس- «براساس پیشبینیهای انجامشده باید منتظر ماند و دید که در سال ۱۴۲۰نزدیک به ۲۰درصد جمعیت ایران را سالمندان تشکیل دهند. روند پیری جمعیت در سال ۱۴۳۰بیشتر خواهد شد و پیشبینی میشود در آن سال نزدیک به ۳۰درصد جمعیت کشور را سالمندان بالای ۶۵سال تشکیل دهند، اگر روند زاد و ولد همین گونه باشد، ما باید نزدیک به ۴دهه را با این پیری جمعیت سپری کنیم».
همچنین مجید ابهری -کارشناس مسائل اجتماعی- با بیان اینکه راهکار عبور از بحران سالمندی؛ کارآفرینی، اشتغالزایی، ترویج فرهنگ ازدواج و سادهزیستی میان جوانان است، معتقد است: «متأسفانه با وجود اینکه ایران در ۳۰ سال گذشته بالاترین میزان سرعت کاهش نرخ موالید را در دنیا به خود اختصاص داده، جمعیت کشورمان با سرعت فزایندهای در حال پیری است و حتی تأمین نیروی انسانی و مولد در دهههای آینده با چالش جدی مواجه خواهد بود، اقدام خاصی به جز تصویب «قانون جوانی جمعیت» برای اصلاح رویه جمعیتی کشور انجام نشده است و با وجود تذکرات صریح و پی در پی مقام معظم رهبری در زمینه جمعیت، اقدامات درخور توجهی که تأثیرات محسوسی برای اصلاح شاخصهای جمعیتی کشورمان داشته باشد، شاهد نبودهایم». به گفته وی؛ «بخشی از تسریع روند پیری جامعه ناشی از دشواریهای ازدواج جوانان به دلیل کاهش میزان اشتغال، پایین بودن درآمد، گرانی مسکن و در مرحله بعد دشواریهای فرزندآوری از جنبه هزینههای بالای بارداری، تغذیه گران مادران و کودکان و بالا بودن شهریه مهدکودکها به عنوان عوامل محیطی کاهش فرزندآوری است. همچنین مشکلات فرزندآوری در شهرها نسبت به شهرهای حاشیهای و مرزی و نیز بخشهای روستایی به مراتب بیشتر است، به همین دلیل به نظر میآید مقوله فرزندآوری در شهرها چندان جدی گرفته نشده و بیتوجهی به این موضوع زمینهساز افزایش و تسریع روند سالمندی جامعه خواهد شد».
به اعتقاد ابهری؛ «با اینکه مسئولان میل قابل توجهی به افزایش جمعیت دارند و در این زمینه بسیار سخن گفته شده است، اما جوانسازی جمعیت و افزایش فرزندآوری با برگزاری جلسات، سخنرانی، نوشتن مقاله و حضور در همایش حل نمیشود و مشکلات حاصل از سالمندی جمعیت کاهش نمییابد، بلکه راهکار عبور از بحران کارآفرینی، اشتغالزایی، ترویج فرهنگ ازدواج و سادهزیستی میان جوانان و ساخت مسکن ارزان و اعطای امتیازاتی مانند زندگی در خانههای رایگان طی زمان مشخصی برای خانوادههای نوپا است».
و در حالی مجید فولادیان -رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان- نقطه عطف ۱۴۱۸ را پیشی گرفتن سالمندان از جوانان میداند که به گفتۀ وی: در این سال، میزان جمعیت جوان با جمعیت سالمند برابر شده و پس از آن، جمعیت سالمند از جوان پیشی میگیرد و همچنین طبق پیشبینیها، در سال ۱۴۲۲ نرخ مرگومیر در جامعه ایران از میزان موالید بیشتر خواهد شد که این موضوع زنگ خطری جدی برای ساختار اجتماعی و اقتصادی کشور است.
این مقام مسئول با انتقاد از رویکردهای سنتی، بر لزوم پذیرش «اقتصاد نقرهای» (Silver Economy) تاکید دارد و میگوید: «ما نباید منتظر بمانیم تا بحران به اوج خود برسد و همانطور که بحران آب را تا زمان قطعی کامل نپذیرفتیم، نباید با بحران سالمندی نیز چنین برخورد کنیم. حاکمیت باید از نقش متصدی خارج شده و به عنوان تسهیلگر، فضای بازار فرصتها را در حوزههای فناوری، مسکن و گردشگری سالمندان فراهم کند».
وَ آنچه به دشت در این زمینه نگرانکننده است، نبودِ برنامه جامع مشخص برای برونرفت از شرایط حاضر است تا بتوان از نقطۀ صفر رشد جمعیت به مرحلۀ نسبتاً امن جمعیتی رسید و آیندۀ ایران سالمند را نجات داد.
با توجه به فضای غالب در جامعه که در رکود جمعیتی به سر میبرد، باید منتظر بود و دید اقدامات مناسب برای گذر از توقفگاهِ کنونی با چه رویکردی از سوی کدام نهاد اجرایی خواهد شد و آیا موضوعِ رشد جمعیتی کشور، جایی در کنار سایر دغدغههای دولتِ حاضر خواهد داشت یا خیر!
Elhamamerkashi@chmail.ir