البرز و آزمون انتقال یک میراث بزرگ
۲۹ آذر ۱۴۰۴استان البرز این روزها در حال تجربه یک رویداد صرفاً آیینی یا تقویمی نیست؛ کنگره بزرگداشت ۵۵۸۰ شهید استان، آزمونی جدی برای ما است؛ آزمون فهم، انتقال و بازتولید یک میراث بزرگ. میراثی که اگر درست فهم نشود، به قاب عکسها، بنرها و مراسمهای تکراری تقلیل مییابد و اگر درست منتقل نشود، از حافظه نسل آینده حذف خواهد شد.
دیدار دستاندرکاران این کنگره با رهبر معظم انقلاب اسلامی و بیانات صریح و عمیق ایشان، دقیقاً بر همین نقطه حساس انگشت گذاشت؛ جایی که فاصله میان «برگزاری» و «اثرگذاری» شکل میگیرد. رهبر انقلاب با صراحت هشدار دادند که رفتار برخی دستگاههای فرهنگی و مسئول، نشاندهنده همت لازم برای انتقال ارزشهای دفاع مقدس نیست. این جمله، نه یک گلایه تشریفاتی، بلکه یک هشدار راهبردی است؛ هشداری که باید در همین استان البرز جدی گرفته شود.
البرز، استانی با یک ویژگی منحصربهفرد است؛ ترکیبی از اقوام، فرهنگها و مهاجرانی از سراسر ایران. همانگونه که رهبر انقلاب تأکید کردند، هر حرکت فرهنگی موفق در این استان، قابلیت سرریز شدن به کل کشور را دارد. به بیان دیگر، البرز میتواند «گلوگاه انتقال ارزشها» باشد؛ اما همین مزیت، مسئولیت را نیز سنگینتر میکند. اگر انتقال ارزشها در البرز سطحی، شعاری یا ناکارآمد باشد، این ضعف نیز به دیگر نقاط کشور صادر خواهد شد.
مسئله اصلی، همان است که رهبر انقلاب بر آن تأکید کردند: انگیزهها. شهدا صرفاً محصول احساسات زودگذر نبودند. آنان از سر شوق به لقاءالله، احساس تکلیف دینی، درک مسئولیت اجتماعی و حس مقابله با دشمن قدم به میدان گذاشتند. اگر این انگیزهها را نشناسیم و نتوانیم آنها را برای نسل جدید تبیین کنیم، بزرگداشت شهدا به یک روایت ناقص و حتی تحریفشده تبدیل میشود.
نسل جوان امروز، برخلاف برخی تصویرسازیهای کلیشهای، نسلی بیهویت یا بیاعتقاد نیست. رهبر انقلاب بهدرستی بر این نکته تأکید کردند که جوان امروز، در برابر موج سنگین ابزارهای پیشرفته القای معنا و هویت، ایستاده و هویت دینی خود را حفظ کرده است. این ایستادگی، خود یک سرمایه بزرگ است. اما سرمایهای که اگر به رسمیت شناخته نشود و با زبان درست با آن سخن گفته نشود، فرسوده خواهد شد.
اینجاست که نقش دستگاههای فرهنگی، رسانهها، آموزشوپرورش، دانشگاهها و حتی مدیریت شهری استان برجسته میشود. انتقال ارزشهای دفاع مقدس، نه با دستور اداری ممکن است و نه با تولید انبوه محتواهای کلیشهای. این انتقال، نیازمند کار هنرمندانه، روایت دقیق، پیگیری مداوم و شناخت واقعی مخاطب جوان است. همان نکتهای که رهبر انقلاب از آن به «تلاش دوم» یاد کردند؛ تلاشی فراتر از برگزاری مراسم و تولید محصول.
کنگره شهدای استان البرز اگر بخواهد اثرگذار باشد، باید شجاعانه از خود بپرسد: کتابهایی که تولید میشود، واقعاً خوانده میشوند یا صرفاً در قفسهها میمانند؟ فیلمها و مستندها، مخاطب جوان را درگیر تجربه و پرسش میکنند یا فقط برای تکمیل گزارش عملکرد ساخته شدهاند؟ آیا روایت شهدا، انسانی، ملموس و قابل همذاتپنداری است، یا در قالبی آرمانی و دور از زیست امروز جوان بازگو میشود؛ بهگونهای که او نتواند خود را در آن روایت پیدا کند؟
در این میان، مسئله فقط «رِسانه به معنای کلاسیک» نیست. امروز انتقال پیام، صرفاً از مسیر خبر، گزارش و تیتر انجام نمیشود. میدان روایت، بسیار گستردهتر شده است؛ از کلاس درس و دانشگاه گرفته تا فضای مجازی، تولیدات هنری، گفتوگوهای اجتماعی، سبک زندگی شهری، نامگذاری فضاها، برنامههای فرهنگی محلهمحور و حتی زبان مدیران و مسئولان در مواجهه با مردم. هر کدام از اینها، یک رسانه است؛ رسانههایی که یا حامل معنا است یا ناخواسته به تهی شدن معنا کمک میکنند.
اگر این شبکه گسترده روایت نتواند ارزشهای شهدا را به زبان امروز منتقل کند، جای آن خالی نخواهد ماند؛ بلکه روایتهای سطحی، ناقص یا حتی تحریفشده، این خلأ را پر میکنند. تجربه نشان داده است که هرجا روایت اصیل عقبنشینی کرده، این جایگزینی رخ داده است. امروز، میدان اصلی رقابت فرهنگی، نبرد روایتهاست؛ جایی که محتوا، فرم ارائه، زبان بیان و صداقت روایتکننده، همزمان تعیینکننده تأثیر و ماندگاری پیام است.
کنگره شهدای البرز تا ۴ دی ۱۴۰۴ ادامه دارد؛ اما اثر واقعی آن، نه در تعداد مراسمها و نه در حجم تولیدات، بلکه بعد از پایان این بازه سنجیده میشود. آنگاه که ببینیم آیا جوان البرزی، شهدا را بهتر و عمیقتر شناخته است؟ آیا توانسته نسبت خود را با مفاهیمی چون تکلیف، ایثار، مسئولیت و مقاومت بازتعریف کند؟ یا همهچیز با جمع شدن سازهها، بنرها و پایان برنامهها، به خاطرهای کوتاهمدت تبدیل میشود؟
سخن آخر اینکه، همانطور که رهبر انقلاب فرمودند، با وجود همه سختیها و مشکلات، آمادگیهای فراوانی در کشور و بهویژه در میان جوانان وجود دارد. البرز میتواند پیشقراول تبدیل این آمادگی به حرکت باشد؛ به شرط آنکه از کلیشهها عبور کنیم، جوان را جدی بگیریم و انتقال ارزشهای شهدا را نه یک وظیفه اداری، بلکه یک مأموریت تاریخی بدانیم.
کنگره شهدا فرصتی است؛ فرصتی که اگر از دست برود، بهسادگی قابل جبران نیست. امروز البرز در معرض یک انتخاب است: یا برگزارکننده یک رویداد باشد، یا حامل یک پیام ماندگار.
باهره حیدری