سه نسل، سه زن

رویا سلیمی: فیلم در تدوینی موازی، سه دوره زمانی ۱۳۴۷، ۱۳۶۶ و ۱۴۰۱ می‌پردازد. فیلم سه لتی است و هر سه دوران را به شکل هم‌زمان در تقسیم بندی سه قابی خود به نمایش می‌گذارد تا سکانس پایانی که لحظه مواجهه سه شخصیت با یکدیگر در پایان فیلم و تعیین سرنوشت کاراکتر سوم آن است. در هر سه قابی که طراحی شده این سه زن به عنوان شخصیت اصلی حضور دارند. نوع زندگی، ازدواج و سرنوشت آنها براساس نرم و عرف جامعه به تصویر کشیده می‌شود. جامعه مرد سالار در دهه چهل و دوران جنگ هشت ساله ایران و عراق در دهه شصت و زن در دوران معاصر هر کدام به نوعی با چالش‌هایی روبه‌رو هستند که گویی زندگی با آنها هیچ گاه سر سازگاری ندارد. این عدم سازگاری زندگی با زن ایرانی به دوره و زمانه خاص نیز تعلق نمی‌گیرد. گویی او همواره زیر سایه نگاه مردسالار، جنس دومی است که بسیاری از خواسته‌ها و افکارش نادیده گرفته می‌شود. رویکرد فمنیستی اثر به زن چنان در ابعاد مختلف آن تنیده شده که به خوبی از همان دقایق ابتدایی می‌توان سرنوشت هر کدام از آنها را حدس زد و پیش‌بینی کرد. این نگاه زن را فارغ از دوران تاریخی خود، همواره موجودی تحت ظلم و اسیر تفکرات قشری جامعه مرد سالار دانسته که توان زندگی با ساده‌ترین دلخوشی‌ها را از آنها سلب کرده است. شنتیایی در اثر خود سعی دارد زن در دهه شصت را در فضای بسته آن دوران، زنی تصویر کند که علی‌رغم محدودیت‌های پیش رو، دنبال زندگی و لذت‌ها آن می‌رود اما این امکان فراهم شده با وجود موقعیت ماردی او نه تنها فراهم نمی‌شود، بلکه به کلی تغییر ماهیت می‌دهد. او مادرانگی خود را پنهان می‌کند و تصویری دیگر از خود در جامعه ارائه می‌دهد. تصویر همسر شهیدی که نسبتی با جنگ و دفاع برقرار نکرده و برای ایجاد رابطه جدیدی دیگر دختر خود را انکار می‌کند. این انکار سعی در کلیشه‌زدایی از تصویر همسر شهیدی دارد که تا پیش از این دیده نشده است. همسران شهید همواره در زنانی پایبند به اصول اخلاقی و معتقد به راه همسر شهیدشان بودند. اما در اینجا نسبتی میان او و مفاهیم شهادت خواهانه و همسر شهیدش برقرار نمی‌شود. جنگ برای او تنها اتفاقی بوده که همسرش را از او گرفته و او نیز در این فقدان به دنبال جایگزینی مناسب است.
شخصیت دریا که زنی در دوره ۱۴۰۱ است؛ به قدری گنگ و البته کلیشه‌ای تصویر شده است که نمی‌توان درست علت تلاش او برای مهاجرت را فهمید. او تنها به این مسئله تاکید دارد که دیگر نمی‌خواهد اینجا بماند. این نشانه و آسیب‌دیدگی او در اتفاقات ۱۴۰۱؛ گویی تنها عاملی است که او را برای ترک کشور و دوری از خانواده متقاعد کرده است. او که در اینجا نه تنها مادری حمایتگر و موثر ندارد، بلکه بیشتر امور خود را با پدربزرگ و مادربزرگش هماهنگ می‌کند. پیوند میان او با نسل قبل، هر چند صمیمانه و همدلانه به نظر می‌رسد اما هیچ کمکی به بهبود شرایط زندگی شخصیت‌ها نمی‌کند. کارکرد آن تنها برای سکانس پایانی و چیدن صحنه بستن چمدان برای رفتن به سفری بی‌بازگشت است. در این شرایط فیلمساز زندگی سراسر ناکامی دو نسل قبل را به زعم خود پایمال شده دانسته و مهاجرت نسل جدید تنها راهی است که آنها برای تجربه زندگی بهتر می‌توانند پیش روی خود ببینند. سفر بی‌بازگشت مهاجرت زن ایرانی، نسخه نهایی چندین نسل از زنان را رقم می‌زند.