آمار جمعیت با تکیه بر داده‌های ثبتی به‌روز می‌شود

به گزارش پیام آشنا به نقل از پایگاه اطلاع رسانی دولت، غلامرضا گودرزی -رئیس مرکز آمار ایران- در نشست خبری تشریح روند اجرای سرشماری عمومی نفوس و مسکن ثبتی‌مبنا، با اشاره به تفاوت این روش با سرشماری‌های گذشته اظهار کرد: در سرشماری امسال، اطلاعات ثبتی مبنای اصلی کار قرار گرفته است و برخلاف روش‌های سنتی، نیازی به مراجعه گسترده به همه خانوارها نیست. بر همین اساس، جامعه هدف عملیات میدانی از قبل مشخص شده و مراجعه مأموران تنها به خانوارهایی انجام می‌شود که اطلاعات آن‌ها نیازمند بررسی، تکمیل یا صحت‌سنجی است.

وی با بیان اینکه عملیات میدانی از دوم آبان در همه استان‌ها و شهرهای کشور آغاز می‌شود، افزود: خانوارهایی که در جامعه هدف مراجعه حضوری قرار دارند، از طریق اطلاع‌رسانی استانی، پیامک یا در صورت نیاز تماس تلفنی از مراجعه مأموران آگاه خواهند شد. مأموران سرشماری نیز با لباس مشخص، کارت شناسایی و تجهیزات مورد تأیید به خانوارها مراجعه می‌کنند.

رئیس مرکز آمار ایران با تأکید بر نقش رسانه‌ها در آگاهی‌بخشی به مردم تصریح کرد: بخش عمده اطلاعات مورد نیاز سرشماری از قبل در پایگاه‌های ثبتی و اداری کشور وجود دارد و ضرورتی برای مراجعه مجدد به همه مردم نیست. هدف از مراجعه حضوری، تکمیل بخش‌هایی از اطلاعات است که هنوز در سامانه‌ها ثبت نشده یا به بررسی بیشتر نیاز دارد.

تلاش برای کاهش زحمت مردم
گودرزی با اشاره به اینکه یکی از اهداف اصلی اجرای سرشماری ثبتی‌مبنا، کاهش بار اجرایی و زحمت مردم است، گفت: تلاش کرده‌ایم با استفاده از ظرفیت سامانه‌های موجود و همکاری دستگاه‌های اجرایی، فرایند سرشماری تا حد امکان ساده و کم‌دردسر باشد. اطلاع‌رسانی به خانوارهای منتخب نیز با همین هدف انجام می‌شود تا مردم بدانند چرا و در چه چارچوبی قرار است اطلاعات آن‌ها تکمیل شود.

وی ادامه داد: برای افرادی که امکان استفاده از روش‌های اینترنتی را ندارند یا در دسترسی به فناوری با مشکل مواجه هستند، متناسب با شرایط هر استان و جامعه هدف، تدابیری در نظر گرفته می‌شود. هدف این است که هیچ‌یک از خانوارهای منتخب به دلیل مشکلات دسترسی از فرایند سرشماری بازنمانند.

رئیس مرکز آمار ایران با اشاره به اینکه اطلاعات ثبتی کشور در حال تکمیل و بررسی است، بیان کرد: در مراحل ابتدایی تصور می‌شد به دلیل نقص اطلاعات موجود در سامانه‌های اداری، عملیات میدانی گسترده‌تری لازم باشد؛ اما بررسی‌های انجام‌شده تاکنون نشان می‌دهد حجم اطلاعات ناقص کمتر از برآورد اولیه بوده است. با این حال، تا زمانی که دریافت و بررسی داده‌ها نهایی نشود، اعلام عدد دقیق درباره میزان نقص اطلاعات قابل اتکا نیست.

جمعیت شناور و اقامتگاه‌های خالی در کانون بررسی‌ها
گودرزی با اشاره به درخواست استان‌ها برای دسترسی به آمار دقیق‌تر جمعیت و اقامتگاه‌ها اظهار کرد: یکی از موضوعات مهم برای برنامه‌ریزی استانی، تفاوت جمعیت ساکن با جمعیتی است که در فصل‌های مختلف سال یا روزهای پایانی هفته در یک منطقه حضور دارد. به همین دلیل، کارشناسان مرکز آمار در حال بررسی روش‌هایی هستند که بتوان در کنار نتایج سرشماری، تصویری دقیق‌تر از جمعیت شناور نیز ارائه کرد.

وی افزود: موضوع اقامتگاه‌های اصلی و فرعی، واحدهای مسکونی خالی و برخی مسائل مرتبط با وضعیت مسکن نیز از جمله حوزه‌هایی است که برای بهبود اطلاعات آن‌ها تلاش می‌کنیم. می‌دانیم این داده‌ها برای استان‌ها و سیاست‌گذاران اهمیت دارد و می‌تواند در توزیع امکانات، برنامه‌ریزی خدمات عمومی و تصمیم‌گیری‌های منطقه‌ای مؤثر باشد.

رئیس مرکز آمار ایران تأکید کرد: جمعیت شناور و برخی اطلاعات تکمیلی مسکن الزاماً در چارچوب متعارف سرشماری قابل انتشار نیستند و برای ارائه آن‌ها باید روش‌های آماری مناسب طراحی شود. با این حال، تلاش می‌کنیم از ظرفیت اطلاعات موجود و همکاری دستگاه‌های مرتبط استفاده کنیم تا داده‌های مفیدتری در اختیار برنامه‌ریزان قرار گیرد.

گودرزی درباره وضعیت آمارهای حوزه مسکن نیز گفت: در مقطعی، به دلیل محدودیت دسترسی مرکز آمار به برخی اطلاعات مورد نیاز، وقفه‌ای در تولید بخشی از آمارهای مرتبط با این حوزه ایجاد شده بود. یکی از نتایج مثبت فرایند جدید، فراهم‌شدن امکان اتصال دوباره جریان اطلاعات است و امیدواریم ضمن جبران این وقفه، سازوکاری پایدار برای جلوگیری از تکرار چنین وضعیتی ایجاد شود.
وی اضافه کرد: همه اطلاعات مورد نیاز حوزه مسکن در یک مجموعه آماری قرار نمی‌گیرد. بخشی از داده‌ها در سرشماری جمع‌آوری می‌شود و بخشی دیگر باید از طریق همکاری با وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های مسئول تأمین شود. مرکز آمار نیز در چارچوب مأموریت قانونی خود، پیگیر تولید و تکمیل این اطلاعات خواهد بود.

اطلاعات ۴۱‌گانه درباره افراد و خانوارها
گودرزی با اشاره به اقلام اطلاعاتی سرشماری امسال گفت: اطلاعات مورد نیاز در چند بخش گردآوری می‌شود. بخشی از داده‌ها به مکان و نشانی خانوار مربوط است و اطلاعاتی مانند کد پستی و مشخصات محل سکونت را در بر می‌گیرد. همچنین برای افراد، فرم اطلاعاتی شامل ۴۱ قلم در نظر گرفته شده است.

وی توضیح داد: مشخصات هویتی و جمعیتی، سن، جنس، وضعیت تأهل، مهاجرت و جابه‌جایی افراد در داخل کشور یا از خارج به داخل، وضعیت سواد و تحصیلات، رشته تحصیلی و اطلاعات مربوط به فعالیت اقتصادی و بازار کار از جمله موضوعاتی است که در این فرایند بررسی می‌شود.

رئیس مرکز آمار ایران افزود: داده‌های به‌دست‌آمده می‌تواند در برآورد شاخص‌هایی مانند اشتغال و بیکاری در سطح شهرستان‌ها مورد استفاده قرار گیرد و مبنای دقیق‌تری برای برنامه‌ریزی منطقه‌ای فراهم کند.

گودرزی درباره اطلاعات مسکن نیز گفت: علاوه بر برخی مشخصات معمول واحدهای مسکونی، در سرشماری امسال اطلاعاتی درباره مساحت واحد، نوع انرژی مصرفی خانوار، استفاده از پنجره دوجداره و تجهیزات سرمایشی و گرمایشی جمع‌آوری می‌شود. توجه به این موضوعات با هدف شناخت بهتر وضعیت مصرف انرژی در بخش مسکن و کمک به برنامه‌ریزی‌های مرتبط انجام می‌گیرد.

وی با بیان اینکه اقلام اطلاعاتی سرشماری با توجه به نیازهای دستگاه‌های اجرایی و سایر استفاده‌کنندگان از آمار بررسی شده است، اظهار کرد: پیش از اجرای سرشماری، با وزارتخانه‌ها، نهادهای مختلف و حتی بخش خصوصی مکاتبه شد تا نیازهای آماری آن‌ها مشخص شود. درخواست‌ها بر اساس تعریف و مأموریت سرشماری بررسی شدند و بخشی از موضوعاتی که در چارچوب این طرح نمی‌گنجید، به سایر طرح‌های آماری ارجاع داده شد.

اتباع خارجی نیز در دامنه سرشماری قرار دارند
رئیس مرکز آمار ایران درباره نحوه پوشش جمعیت اتباع خارجی گفت: بر اساس تعریف سرشماری، افرادی که در ایران سکونت دارند باید در فرایند مربوط به جمعیت مورد توجه قرار گیرند و اتباع خارجی نیز بخشی از این جامعه آماری هستند.

وی افزود: در مرکز آمار مطالعات و بررسی‌هایی درباره نحوه ارائه اطلاعات مربوط به اتباع در حال انجام است و تلاش می‌شود نتایج مربوط به این گروه نیز در زمان انتشار آمارها، با رعایت ضوابط و تعاریف آماری ارائه شود.

گودرزی درباره واحدهای مسکونی فاقد پلاک نیز توضیح داد: آنچه برای مرکز آمار اهمیت دارد، امکان شناسایی و اتصال محل سکونت به اطلاعات مکانی معتبر است. در این زمینه، اطلاعات کد پستی نقش مهمی دارد و مرکز آمار با همکاری شرکت پست در حال پیگیری تکمیل اطلاعات مربوط به مکان‌هایی است که داده‌های آن‌ها ناقص است.

صرفه‌جویی بیش از ۹۰ درصدی در هزینه‌ها
گودرزی با اشاره به مزیت‌های اقتصادی سرشماری ثبتی‌مبنا اظهار کرد: برآورد مرکز آمار نشان می‌دهد اجرای سرشماری با این روش می‌تواند بیش از ۹۰ درصد در هزینه‌ها صرفه‌جویی ایجاد کند. این صرفه‌جویی بیش از هر چیز به تغییر روش اجرا و کاهش نیاز به پیمایش گسترده میدانی مربوط است.

وی ادامه داد: در روش‌های سنتی، بخش قابل توجهی از هزینه‌ها به اعزام مأموران، تجهیزات، آموزش حضوری و سایر الزامات مراجعه گسترده اختصاص پیدا می‌کرد؛ اما در روش جدید، اتکا به اطلاعات ثبتی و کاهش حجم عملیات میدانی، هزینه‌ها را به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد.

رئیس مرکز آمار ایران افزود: بخشی از آموزش‌ها نیز به‌صورت مجازی انجام می‌شود و استفاده از نرم‌افزارهای جدید و ظرفیت هوش مصنوعی در برخی مراحل پردازش و تحلیل داده‌ها، به افزایش سرعت کار کمک می‌کند. با این حال، کاهش هزینه‌ها نباید به افت کیفیت منجر شود و حفظ دقت و اعتبار اطلاعات همچنان از اولویت‌های اصلی مرکز آمار است.

گودرزی همچنین از پیش‌بینی به‌کارگیری حدود سه هزار نفر در مرحله نخست عملیات میدانی خبر داد و گفت: نیروهای مورد نظر پیش از آغاز فعالیت، آموزش می‌بینند و از آن‌ها آزمون گرفته می‌شود. پس از ارزیابی و تأیید صلاحیت، افراد وارد مرحله اجرایی خواهند شد.

محرمانگی اطلاعات، اصل اساسی مرکز آمار
گودرزی با تأکید بر ضرورت حفاظت از اطلاعات شخصی مردم اظهار کرد: محرمانگی داده‌ها یکی از اصول بنیادین فعالیت مرکز آمار ایران است و این مرکز طبق قانون اجازه ندارد اطلاعات فردی و ریزداده‌های محرمانه اشخاص حقیقی یا حقوقی را در اختیار سایر دستگاه‌ها قرار دهد.
وی افزود: دستگاه‌های اجرایی می‌توانند اطلاعات مورد نیاز خود را در قالب آمارهای تجمیعی و نتایج کلی دریافت کنند؛ برای مثال، مرکز آمار می‌تواند میزان یا نرخ یک شاخص را در سطح شهر، شهرستان یا استان اعلام کند، اما ارائه مشخصات اشخاصی که آن شاخص به آن‌ها مربوط است، در چارچوب محدودیت‌های قانونی قرار دارد.

رئیس مرکز آمار ایران ادامه داد: داده‌های ثبتی دستگاه‌ها برای تولید آمار و کاهش هزینه‌های سرشماری در اختیار مرکز آمار قرار می‌گیرد، اما اطلاعات فردی که در جریان فعالیت‌های مرکز گردآوری می‌شود، مشمول ضوابط محرمانگی است. این تفکیک برای حفظ اعتماد عمومی و اطمینان از استفاده حرفه‌ای از اطلاعات ضروری است.

گودرزی همچنین از برنامه‌ریزی برای تسهیل دسترسی پژوهشگران به بخشی از داده‌های آماری خبر داد و گفت: مرکز آمار در حال حرکت به سمت ارائه توضیحات و تحلیل‌های توصیفی بیشتر در کنار انتشار آمارهاست تا مخاطبان بتوانند درک روشن‌تری از اعداد و شاخص‌ها داشته باشند.

وی افزود: بخشی از داده‌هایی که انتشار یا استفاده از آن‌ها با ملاحظات محرمانگی تعارض ندارد، می‌تواند با رعایت ضوابط در اختیار پژوهشگران قرار گیرد. در حال حاضر نیز امکان مراجعه پژوهشگران به آزمایشگاه داده مرکز آمار و انجام مطالعات با نظارت کارشناسان فراهم است. البته استفاده از این اطلاعات باید بر اساس روش‌های علمی انجام شود و نتایج پژوهش‌ها لزوماً به معنای تأیید رسمی مرکز آمار نیست.

حرکت به سمت نظام آماری به‌روزتر
رئیس مرکز آمار ایران با اشاره به برنامه‌های این مجموعه برای اصلاح نظام آماری کشور گفت: سرشماری ثبتی‌مبنا بخشی از تحول گسترده‌تری است که با هدف افزایش سرعت، دقت و کارآمدی تولید آمار دنبال می‌شود. با تکمیل زیرساخت‌ها و بهبود اتصال داده‌های دستگاه‌های اجرایی، امکان به‌روزرسانی آمارهای جمعیتی در بازه‌های زمانی کوتاه‌تر فراهم خواهد شد.

گودرزی تأکید کرد: تعیین دوره زمانی دقیق برای تکرار سرشماری به تصمیم مراجع ذی‌صلاح بستگی دارد، اما از نظر کارشناسی، توسعه ظرفیت‌های ثبتی می‌تواند زمینه تولید آمارهای به‌روزتر را فراهم کند. همچنین در ادامه این تحول، موضوعاتی مانند توسعه شاخص‌های آماری و بهبود اطلاعات مورد نیاز برای محاسبه حساب‌های ملی و منطقه‌ای نیز قابل پیگیری خواهد بود.

وی با اشاره به نقش مردم در موفقیت سرشماری گفت: دقت آمارها تا حد زیادی به همکاری مردم و ارائه اطلاعات صحیح بستگی دارد. آمار درست، یکی از پیش‌نیازهای اصلی برنامه‌ریزی و حل مسائل اقتصادی و اجتماعی است؛ زیرا سیاست‌گذار برای طراحی برنامه‌های مؤثر در استان‌ها و مناطق مختلف، باید تصویر دقیقی از جمعیت و ویژگی‌های آن داشته باشد.

گودرزی در پایان با قدردانی از همکاری دستگاه‌های اجرایی، عوامل استانی، مأموران آماری، بخش خصوصی و رسانه‌ها اظهار کرد: انتظار داریم با اطلاع‌رسانی دقیق و گفت‌وگوی صادقانه با مردم، اهمیت این طرح و آثار آن برای جامعه روشن شود. تلاش مرکز آمار این است که سرشماری بدون سوگیری سیاسی یا فشار بیرونی و بر پایه اصول حرفه‌ای انجام شود تا نتایج آن بتواند مبنای قابل اتکایی برای تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی کشور قرار گیرد.