یک ملت، یک میدان، دویست شب ایستادگی

باهره حیدری: امروز، پس از دویستمین شب حضور ملت در میدان دفاع از وحدت، استقلال و تمامیت ارضی ایران، عبارت «أَن تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَى وَفُرَادَى» بیش از یک توصیه اخلاقی، می‌تواند تصویری از یک مسئولیت تاریخی باشد؛ مسئولیتی که هم فرد، هم جامعه را مخاطب قرار می دهد.

قرآن نمی‌گوید نخست همه جمع شوید و سپس برخیزید. می‌گوید «مَثْنَى وَفُرَادَى»؛ دو به دو و یک به یک. یعنی در لحظه‌ای که حقیقت نیازمند دفاع است، مسئولیت را نمی‌توان به دیگری حواله داد. ممکن است یک ملت در خیابان‌ها حضور داشته باشد، اما نقطه آغاز ایستادگی، همیشه یک انسان است؛ یک تصمیم، یک تشخیص و یک انتخاب. جامعه قدرتمند، جامعه‌ای نیست که افراد در آن صرفاً در کنار یکدیگر ایستاده باشند؛ جامعه قدرتمند جامعه‌ای است که هر فرد، سهم خود را در حفظ حقیقت، امنیت، استقلال و آینده کشور شناخته باشد.

اما آیه در همین‌جا متوقف نمی‌شود. پس از «تقوموا» می‌فرماید: «ثُمَّ تَتَفَکَّرُوا»؛ سپس بیندیشید. این ترتیب، پیام مهمی دارد. ایستادگی از نگاه قرآن، ایستادگی کور و بی‌محاسبه نیست. برخاستن برای خدا، با اندیشیدن، شناختن و تشخیص دادن همراه است. ملتی که می‌خواهد از خاک، هویت و استقلال خود دفاع کند، بیش از هر زمان دیگری به همین پیوند میان ایمان، آگاهی و اراده نیاز دارد.

دویست شب حضور، صرفاً یک عدد در تقویم نیست. پشت این عدد، شب‌هایی است که مردم در کنار یکدیگر ایستادند؛ خانواده‌هایی که نگرانی را تحمل کردند، جوانانی که مسئولیت‌پذیری را تجربه کردند، نیروهایی که در میدان امنیت و دفاع وظیفه خود را انجام دادند و مردمی که نشان دادند در بزنگاه‌های تاریخی، ایران برای آنان صرفاً یک محدوده جغرافیایی نیست؛ خانه‌ای است که امنیت و تمامیت آن، بخشی از هویت جمعی‌شان را تشکیل می‌دهد.

در چنین شرایطی، دشمن تنها خاک کشور را هدف نمی‌گیرد. هر جنگی یک میدان نظامی دارد و یک میدان ذهنی. دشمن فقط توان دفاعی کشور را هدف نمی‌گیرد؛ در میدان روانی نیز تلاش می‌کند اعتماد مردم را تضعیف کند، میان جامعه شکاف بیندازد، امید را کم‌رنگ کند و اختلاف‌نظرهای طبیعی را به تفرقه تبدیل کند. پاسخ به این میدان نیز تنها با ابزار نظامی ممکن نیست. انسجام ملی، خود یک قدرت بازدارنده است.

«مَثْنَى وَفُرَادَى» از همین منظر، فقط دعوت به کنار هم بودن نیست؛ دعوت به مسئولیت‌پذیر بودن است. هرکس باید بداند که حفظ وحدت ملی، فقط وظیفه مسئولان نیست. هر شهروندی می‌تواند در این میدان نقش داشته باشد؛ با سخنی که بر آتش تفرقه نمی‌دمد، با خبری که بدون بررسی بازنشر نمی‌کند، با اختلافی که آن را به دشمنی تبدیل نمی‌کند و با امیدی که اجازه نمی‌دهد فشار و تهدید، اراده جمعی را فرسوده کند.

و شاید مهم‌ترین پیام این آیه برای امروز همین باشد: قیام، پیش از آنکه در خیابان دیده شود، در درون انسان آغاز می‌شود. ملتی که در درون خود ایستاده باشد، در برابر فشار بیرونی نیز آسان شکسته نمی‌شود. وحدت ملی نیز به معنای یکسان فکر کردن همه مردم نیست؛ به معنای پیدا کردن نقطه‌ای مشترک در میان همه تفاوت‌هاست؛ نقطه‌ای که نام آن می‌تواند ایران، امنیت، استقلال و آینده فرزندان این سرزمین باشد.

دویستمین شب حضور ملت در میدان دفاع از ایران، خود گواه روشنی بر عمق این اراده جمعی است؛ اراده‌ای که در طول این شب‌ها استمرار یافته و نشان داده است که وحدت ملی، زمانی به یک قدرت واقعی تبدیل می‌شود که هر ایرانی خود را در قبال سرنوشت کشور مسئول بداند.
و شاید مهم‌ترین پیام این آیه برای امروز همین باشد: قیام، پیش از آنکه در خیابان دیده شود، در درون انسان آغاز می‌شود. ملتی که در درون خود ایستاده باشد، در برابر فشار بیرونی نیز آسان شکسته نمی‌شود. وحدت ملی هم به معنای یکسان فکر کردن همه مردم نیست؛ بلکه یعنی با وجود همه تفاوت‌ها، بر سر ایران، امنیت و آینده این سرزمین کنار یکدیگر بایستیم.

«مَثْنَى وَفُرَادَى» یعنی مسئولیت را به دیگری واگذار نکنیم؛ هرکس به سهم خود بایستد و آنگاه این ایستادگی‌های فردی، به اراده یک ملت تبدیل شود. امروز ایران بیش از هر چیز به چنین اراده‌ای نیاز دارد؛ اراده‌ای که از ایمان و آگاهی آغاز می‌شود و در وحدت ملی و دفاع از میهن به ظهور می‌رسد.

دویست شب حضور، روایت همین اراده است؛ روایت ملتی که در لحظه آزمون، یکدیگر را تنها نگذاشت و نشان داد ایران، پیش از آنکه یک جغرافیا باشد، یک اراده جمعی است.