میدان دوم نبرد؛ تولید و معیشت مردم

پایان «پاسخ متناسب»؛ آغاز بازدارندگی پرهزینه

رئیس مجلس در نطق پیش از دستور، با تأکید بر اینکه «دوران پاسخ‌های متناسب» به پایان رسیده است، گفت ضربات اخیر نیروهای نظامی ایران به پایگاه‌های آمریکا تنها یک آغاز بوده و هرگونه تجاوز به منافع و امنیت ایران از این پس با پاسخی «سریع‌تر، سنگین‌تر و دردناک‌تر» مواجه خواهد شد.

این بخش از سخنان قالیباف را می‌توان فراتر از یک موضع‌گیری سیاسی معمول ارزیابی کرد. پیام اصلی آن، تأکید بر تغییر محاسبات طرف مقابل است؛ به این معنا که هزینه اقدام علیه ایران باید به اندازه‌ای افزایش یابد که تکرار تجاوز، برای مهاجم قابل محاسبه و کم‌هزینه نباشد. در واقع، ادبیات رئیس مجلس تلاش دارد مفهوم بازدارندگی را از «پاسخ به حمله» به «تحمیل هزینه سنگین برای تصمیم به حمله» منتقل کند.

قالیباف در عین حال، موضوع قدرت نظامی را از مسائل داخلی جدا نکرد و تأکید داشت که امروز اصلی‌ترین نبرد کشور در کنار میدان نظامی، در عرصه تولید و معیشت مردم جریان دارد. نوسانات شدید ارز، تورم، بیکاری و مدیریت بازار، از نگاه رئیس مجلس، نقاطی هستند که فشار خارجی می‌تواند از طریق آنها به زندگی روزمره مردم منتقل شود.

نبرد فقط در میدان نظامی نیست

از این منظر، سخنان قالیباف حاوی یک پیام دوگانه بود؛ بازدارندگی خارجی بدون انسجام داخلی و مدیریت اقتصادی پایدار نمی‌تواند کامل شود. او تأکید کرد حفظ «انسجام درونی» و «قدرت بازدارندگی خارجی» دو ستون مقابله با دشمن هستند و هر اقدامی که این دو را تضعیف کند، با توصیه‌های رهبر انقلاب درباره پرهیز از ضعیف‌نمایی مغایرت دارد.

این بخش از سخنان رئیس مجلس اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا در شرایط فشار اقتصادی، صرفاً افزایش توان نظامی نمی‌تواند تمام ابعاد مواجهه را پوشش دهد. اگر فشار تحریم و محدودیت خارجی از مسیر بازار، ارز، انرژی و زنجیره تأمین کالا به زندگی مردم منتقل شود، مدیریت اقتصادی به بخشی از منظومه امنیت ملی تبدیل خواهد شد. به همین دلیل قالیباف از مدیریت هوشمند واردات، تقویت تولید داخلی و استفاده از ظرفیت نخبگان و فناوری به عنوان ابزارهای مقابله با فشار اقتصادی نام برد.

طرح مقابله با نفوذ؛ ضلع امنیت داخلی

در همین چارچوب، تذکر علیرضا عباسی درباره طرح مقابله با نفوذ بیگانگان نیز قابل توجه است. نماینده کرج، فردیس و اشتهارد با اشاره به اظهارات معاون اول رئیس‌جمهور درباره احتمال خارج شدن این طرح از دستور کار، نسبت به تکرار تجربه قانون عفاف و حجاب هشدار داد و تأکید کرد طرحی که برای آن یک سال کار کارشناسی انجام شود، نباید در نهایت با نامه یا تصمیم یک نهاد از دستور کار خارج شود.

اهمیت این تذکر در آن است که موضوع نفوذ در نگاه بخشی از نمایندگان، صرفاً یک مسئله امنیتی منفرد نیست، بلکه به بخشی از مواجهه با فشار خارجی گره خورده است. از این زاویه، مجلس تلاش دارد تصویب یک چارچوب قانونی برای مقابله با نفوذ را به عنوان یکی از ابزارهای حفاظت از ساختار تصمیم‌گیری کشور دنبال کند.

با این حال، اختلاف‌نظرها درباره نحوه پیشبرد این طرح نشان می‌دهد که حتی در شرایطی که اصل مقابله با نفوذ مورد تأکید نمایندگان است، درباره حدود، شیوه اجرا و نسبت آن با حقوق و امنیت شخصی افراد نیاز به قانون‌گذاری دقیق وجود دارد. قالیباف نیز ضمن تأکید بر حمایت خود از اصل طرح، بر ضرورت تدوین قانونی شفاف و دقیق تأکید کرد و خواستار پرهیز از ادبیات تنش‌زا میان مسئولان شد.

فشار اقتصادی؛ حلقه‌ای که نباید نادیده گرفته شود

در کنار این دو محور، نطق سیدجواد حسینی‌کیا و تذکر حسینعلی حاجی‌دلیگانی، ضلع سوم تصویر مجلس را آشکار کرد: فشار اقتصادی بر جامعه. انتقاد از وضعیت بازار ارز و طلا، کاهش ارزش پول ملی، تأخیر در پرداخت مطالبات گندمکاران، مشکلات معیشتی نیروهای مسلح و مخالفت با افزایش قیمت بنزین، نشان می‌دهد نمایندگان نسبت به پیامدهای اقتصادی شرایط موجود هشدار جدی دارند.

این انتقادها از آن جهت اهمیت دارد که موفقیت سیاست بازدارندگی و مقاومت در برابر فشار خارجی، تنها با شاخص‌های نظامی سنجیده نمی‌شود. توان اقتصاد برای تأمین نیازهای مردم و حفظ ثبات بازار نیز بخشی از قدرت ملی است. هر اندازه فاصله میان سیاست‌های کلان و زندگی روزمره مردم بیشتر شود، هزینه اجتماعی فشارهای خارجی نیز افزایش پیدا می‌کند.

سه ضلع یک معادله؛ بازدارندگی، انسجام و معیشت

در واقع، پیام مشترک بخش قابل توجهی از سخنان روز گذشته مجلس این بود که کشور در شرایطی قرار دارد که فشار خارجی، میدان نظامی را به اقتصاد و سیاست داخلی پیوند زده است. از یک سو، پاسخ نظامی باید بازدارندگی ایجاد کند و از سوی دیگر، مدیریت اقتصادی باید اجازه ندهد فشار خارجی به بحران معیشتی تبدیل شود. در کنار این دو، موضوع نفوذ نیز به عنوان یکی از نگرانی‌های امنیتی در دستور کار قانون‌گذاری قرار گرفته است.

به این ترتیب، سخنان قالیباف را می‌توان تلاش برای ترسیم یک معادله جدید دانست: قدرت بازدارندگی در خارج، انسجام در داخل و مدیریت اقتصادی در زندگی مردم. اگر این سه ضلع همزمان تقویت شوند، فشار خارجی با هزینه کمتری مدیریت خواهد شد؛ اما هر شکاف میان آنها می‌تواند بخشی از فشار دشمن را به داخل منتقل کند.

قواعد بازی عوض شده؛ مدیریت میدان‌ها هم باید تغییر کند

مجلس دیروز در واقع بیش از آنکه صرفاً درباره یک عملیات نظامی یا یک طرح قانونی سخن بگوید، درباره مرحله‌ای جدید از مواجهه کشور هشدار داد؛ مرحله‌ای که در آن، میدان نبرد تنها در پایگاه‌های نظامی تعریف نمی‌شود و بازار، تولید، امنیت، قانون‌گذاری و حتی کیفیت تصمیم‌گیری داخلی نیز به بخشی از معادله قدرت تبدیل شده‌اند.

در چنین شرایطی، جمله کلیدی قالیباف که «قواعد بازی عوض شده است»، فقط یک هشدار نظامی نیست؛ مطالبه‌ای برای تغییر شیوه مدیریت سایر میدان‌ها نیز هست. پاسخ سخت‌تر در میدان خارجی زمانی می‌تواند اثر بازدارنده خود را حفظ کند که در داخل نیز با مدیریت اقتصادی، انسجام سیاسی، قانون‌گذاری دقیق و مقابله هدفمند با نفوذ همراه شود.