از تروما تا ترمیم

درباره‌ کتاب از تروما تا ترمیم

بسیاری از ما زندگی‌مان را با این تصور ادامه می‌دهیم که اتفاقات سخت گذشته، تمام شده‌اند؛ چون از آن‌ها جان سالم به در برده‌ایم، و چون هنوز ایستاده‌ایم، کار می‌کنیم، رابطه داریم و ظاهراً طبیعی به‌نظر می‌رسیم. اما زیر این ظاهرِ آرام، چیزهایی نهفته است که هرگز فرصت فهمیده‌شدن نداشته‌اند: لحظات تلخی که بیش از حد توان‌مان بودند، احساساتی که کسی نامشان را نگفت، رنج‌هایی که نه دیده شدند و نه سوگواری‌ای برایشان اتفاق افتاد. کتاب از تروما تا ترمیم (From Trauma to Healing) نوشته‌ی آلن دوباتن (Alain De Botton) از همین نقطه شروع می‌کند؛ این کتاب دعوتی است به دیدن دردهایی که تصور می‌کردیم سال‌هاست فراموششان کرده‌ایم.

هسته‌ اصلی کتاب از تروما تا ترمیم این است که تروما الزاماً یک حادثه‌ بزرگ و ویرانگر نیست. گاهی یک تجربه‌ی دردناکِ فراتر از ظرفیت روانی ماست که هرگز پردازش نشده و به همین دلیل در لایه‌های پنهان ذهن و بدن باقی مانده است. کتاب نشان می‌دهد بسیاری از الگوهای رفتاری و احساسیِ امروز ما از اضطراب و حساسیت‌های شدید گرفته تا بی‌حسی، اجتناب، خاموشی و سردی در روابط یا تکرار انتخاب‌های ناسالم، همگی ناشی از همان رنج‌های قدیمی‌ای هستند که هیچ‌کس کمک‌مان نکرد آن‌ها را بفهمیم یا برایشان سوگواری کنیم.

زخم‌های ناتمام و اثر آن‌ها در زندگی امروز

کتاب از تروما تا ترمیم با روشن کردن سازوکار شکل‌گیری زخم‌های روانی آغاز می‌شود و نشان می‌دهد چرا برخی تجربه‌ها، حتی بدون آن‌که فاجعه‌آمیز به نظر برسند، در روان ناتمام می‌مانند و سال‌ها بعد خود را در رفتار، هیجانات و روابط بروز می‌دهند. سپس به نشانه‌ها و علائمی می‌پردازد که این ناتمامی‌ها در بزرگسالی ایجاد می‌کنند و راه تشخیص آن‌ها را از دشواری‌های عادی زندگی مشخص می‌سازد. سپس وارد مسیر ترمیم می‌شود؛ و با ارائه‌ی مجموعه‌ای از تمرین‌ها و روش‌های کاربردی، مسیر مواجهه و پردازش تروما را ترسیم می‌کند؛ رویکردی مؤثر که با تلفیق ابزارهای روان‌شناختی، تمرین‌های ذهن‌آگاهی و نگاه فلسفی، امکان ترمیم را در گرو آگاهی و تمرین مستمر به نمایش می‌گذارد.

آلن دوباتن مرحله‌به‌مرحله نشان می‌دهد که ترمیم زمانی آغاز می‌شود که دست از جنگیدن با نشانه‌ها برمی‌داریم و به ریشه‌ها گوش می‌سپاریم. وقتی می‌پذیریم بعضی واکنش‌ها، ترس‌ها و خستگی‌ها درواقع زبان تجربه‌هایی‌اند که هرگز مجال فهمیده‌شدن نداشته‌اند. از تروما تا ترمیم چراغی روشن می‌کند در مسیری که سال‌ها تاریک مانده است، تا آن‌چه ناتمام مانده بود، بالاخره دیده شود، معنا بگیرد و آرام‌آرام از تحمیلِ خود بر زندگی امروز رها شود.

در بخشی از کتاب از تروما تا ترمیم می‌خوانیم

اصل بنیادین روان‌کاوی به این شرح است: ما به این دلیل بیمار می‌شویم که تروماهایی را که باید هرچه زودتر درباره‌شان حرف بزنیم از یاد می‌بریم. تاریخچه‌ی روان‌کاوی را می‌توان جست‌وجویی طولانی و متنوع دانست برای یافتن شیوه‌هایی که ما را تشویق می‌کند به یادآوری حقایقی که سعادت و آینده‌ی بدون بیماری‌مان در گرو آن است.

در این جست‌وجوی راه‌های درمان، کمتر مفهومی به اندازه‌ی «تداعی آزاد» نقش محوری داشته است. زیگموند فروید این انگاره را در نخستین سال‌های قرن بیستم مطرح کرد. از مراجعانش می‌خواست روی مبل دراز بکشند و تصویری کاملاً صادقانه از هرچه از ذهنشان می‌گذرد ارائه دهند. فروید تأکید می‌کرد: «آنچه به من می‌گویید باید از یک حیث بسیار مهم با گفت‌وگوهای معمولی متفاوت باشد. در حالت عادی، به‌درستی می‌کوشید رشته‌ی واصلی میان گفته‌هایتان حفظ کنید و هر فکر پرتی را که به ذهن می‌رسد، هر موضوع انحرافی‌ای را، کنار می‌گذارید و بیان نمی‌کنید تا خیلی از موضوع دور نشوید. اما اینجا باید به روش دیگری عمل کنید… وسوسه می‌شوید به خود بگویید فلان یا بهمان نامربوط، بی‌اهمیت یا مهمل است، پس لازم نیست بگویمش. ولی هرگز نباید تسلیم چنین وسوسه‌هایی شوید. باید دقیقاً به این دلیل حرف بزنید که از این کار احساس بیزاری می‌کنید… هرچه را از ذهنتان می‌گذرد بگویید.»

فروید از مراجعان می‌خواست تمام چیزهایی را که از ذهن خودآگاهشان می‌گذشت به زبان بیاورند، ولو پرت، جدی، ابلهانه، مشمئزکننده، عمیق، زیرکانه یا مسخره. امید بر این بود که اگر چنین کاری کنند، احتمالاً ناخواسته به یکی از سرنخ‌های ترومایشان برسند.

نویسنده: آلن دوباتن

مترجم: علیرضا شفیعی نسب

انتشارات کتابسرای نیک