وقتی شهر از سطحِ چشمِ کودکان دیده می‌شود

اینجا همان نقطه‌ای‌ست که پروژه‌ی The City at Eye Level for Kids (شهر از سطحِ چشمِ کودک) از آن شروع می‌کند؛ طرحی بین‌المللی که سال ۲۰۱۸ در هلند و به ابتکار STIPO (دفتر مشاوره‌ی طراحی شهری مستقر در روتردام) شکل گرفت و بعدها در کشورهای مختلف از برزیل تا اندونزی مورد توجه قرار گرفت.
این پروژه در واقع یک راهنماست برای شهرسازان، معماران و حتی مدیران شهری تا یادشان نرود کودکان هم شهروندند؛ با زاویه‌ی دیدی متفاوت، سرعتی کمتر و حسی تیزتر از ما نسبت به محیط. آن‌ها خیابان را از سطح کف پیاده‌رو می‌بینند، جایی که کیفیت آسفالت، ارتفاع جدول، یا حتی فاصله‌ی نیمکت تا درخت می‌تواند تفاوت بسازد.
در این راهنما از تجربه‌های واقعی شهرهایی گفته شده که فضاهای عمومی‌شان را به چشم کودکان طراحی کرده‌اند؛ مثل آمستردام که بخشی از پیاده‌روها را با نقاشی‌های گچی بچه‌ها پوشاند تا مسیر خانه تا مدرسه برایشان جذاب‌تر شود، یا کپنهاگ که با نصب «چراغ‌های عابر کوتاه‌قد» به بچه‌ها اجازه داد خودشان دکمه‌ی سبز را فشار دهند و حس مشارکت را تجربه کنند.
هدف پروژه فقط طراحی برای کودکان نبود، بلکه طراحی با آن‌ها بود. تیم STIPO با برگزاری کارگاه‌هایی در مدارس ابتدایی، از خود بچه‌ها پرسید: از چه چیزی در محله‌تان خوشتان می‌آید؟ از کجا می‌ترسید؟ چه جایی را امن می‌دانید؟ پاسخ‌ها ساده اما عمیق بودند؛ یکی گفته بود: «کاش جدول‌ها کوتاه‌تر بودند تا دوستم زمین نخورد»، دیگری: «کاش نیمکت‌ها نزدیک‌تر بودند تا مامانم استراحت کند».
در نسخه‌ی منتشرشده‌ی کتاب، بارها تأکید شده که این نگاه پایین‌تر به شهر می‌تواند به درک تازه‌ای از عدالت فضایی منجر شود. چون وقتی شهر از سطحِ قدِ کودک دیده شود، برای همه‌ی گروه‌های حساس‌تر؛ سالمندان، معلولان، یا حتی حیوانات شهری، هم بهتر می‌شود.
این پروژه نه صرفاً یک نظریه که یک حرکت عملی در طراحی شهری‌ست؛ در برخی شهرهای اروپایی بخش‌هایی از آن در سیاست‌گذاری‌های رسمی گنجانده شده و طراحان موظف‌اند در طراحی فضاهای عمومی، استاندارد «زاویه‌ی دید کودک» را رعایت کنند.
در سال‌های اخیر، نسخه‌ی دیجیتال این راهنما در دسترس عموم قرار گرفته و جامعه‌ی طراحی شهری با استقبال خوبی از آن روبه‌رو شده است. کاربران در سایت رسمی پروژه نوشته‌اند که این نگاه ساده اما ریشه‌ای، یادشان انداخته برای چه کسانی شهر می‌سازند، برای انسان، نه صرفاً برای خودرو یا ساختمان‌های بلندمرتبه.
اگر بخواهیم آن را به زبان ساده ترجمه کنیم، «شهر از سطحِ قدِ چشمِ کودک» یعنی بازگشت به جزئیات انسانی. یعنی شهری که به اندازه‌ی گام‌های کوتاه طراحی می‌شود، نه به مقیاس سرعت ماشین‌ها. شهری که بوی نان سنگک و خاک باران‌خورده‌اش دوباره به اندازه‌ی چشم‌های کوچک معنا پیدا کند.

نسترن کیوان‌پور