پیام آشنا گزارش می دهد
تغییر اقلیم و ضرورت بازتعریف تابآوری کشاورزی
۵ آبان ۱۴۰۴اختصاصی پیام آشنا- افزایش شدت و تداوم تغییرات اقلیمی در سالهای اخیر، بخش کشاورزی ایران را در موقعیتی آسیبپذیر قرار داده است؛ موقعیتی که پیامدهای آن فراتر از مزرعه و روستا، امنیت غذایی و ثبات اقتصادی کشور را هدف گرفته است. کارشناسان معتقدند «تابآوری کشاورزی» دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی استراتژیک برای حفظ تولید و پایداری معیشت روستاییان است. تابآوری کشاورزی به توانایی نظامهای کشاورزی در پایداری تولید، سازگاری با تغییرات اقلیمی و بازیابی سریع پس از بحرانهای محیطی یا اقتصادی گفته میشود. این مفهوم شامل مدیریت هوشمند منابع آب و خاک، تنوعبخشی به محصولات، استفاده از فناوریهای نوین و افزایش دانش و توانمندی کشاورزان برای مقابله با شوکهای اقلیمی است.
واقعیتی فراتر از هشدارهای زیستمحیطی
همزمان با روز جهانی تغییر اقلیم، نهمین کاروان ترویج بهرهوری و الگوی کشت ملی محصولات زراعی با محوریت «تغییر اقلیم و افزایش تابآوری بخش کشاورزی» برگزار شد. محمدمهدی قاسمی، رئیس مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی، در این مراسم گفت: «تغییر اقلیم دیگر یک پدیده دور از ذهن نیست، بلکه واقعیتی است که بر تمام ارکان تولید کشاورزی تأثیر گذاشته است.»
به گفته او، تغییر در الگوهای دما و پراکنش بارش، موجب شده دادههای گذشته دیگر مبنای تصمیمگیری دقیق نباشد. قاسمی افزود: «امروز برای هر تصمیم درباره کشت، نیازمند دادههای بهروز تحلیلی هستیم تا کشاورز بتواند متناسب با شرایط جدید اقدام کند.»
وی همچنین از اجرای دورههای آموزشی برای بیش از ۱۵۰۰ کارشناس خبر داد که هدف آن، انتقال یافتههای علمی و اقلیمی به بهرهبرداران بخش کشاورزی است.
آبخیزداری؛ راهی برای حفظ منابع و تابآوری تولید
در همین زمینه، عطاالله ابراهیمی، رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، عملیات آبخیزداری را یکی از مؤثرترین ابزارها برای مقابله با خشکسالی و فرسایش خاک دانست.
او گفت: «مدیریت سیلاب و ذخیره آبهای سطحی، نه تنها از فرسایش خاک جلوگیری میکند، بلکه میتواند منابع پایدار آبی برای کشتهای آینده فراهم سازد.»
ابراهیمی با اشاره به پیشبینی کاهش ۳۵ درصدی بارندگی در سال جاری هشدار داد: «کاهش بارش منجر به افت تولید، افزایش آفات و در نهایت مهاجرت نیروی کار از روستاها خواهد شد. باید با برنامهریزی علمی و مدلهای پیشبینی اقلیمی، مسیر کشت و تولید را بازطراحی کنیم.»
مردم و تشکلها؛ محور مدیریت منابع آب
از منظر اقتصادی، نقش مردم و تشکلهای کشاورزی در تابآوری تولید بیش از گذشته اهمیت یافته است. عبدالرضا مسلمی، عضو هیئتمدیره سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران، در این خصوص گفت: «مردمیسازی مدیریت منابع آب، اصلاح روشهای مصرف و توسعه سامانههای نوین آبیاری، کلید عبور از بحران اقلیمی است.»
به گفته او، این سازمان در سال جاری با همکاری وزارت نیرو و معاونت آب و خاک، پروژههای مشترکی را در زمینه توسعه سامانههای نوین آبیاری و ذخیرهسازی آب اجرا کرده که نتایج مثبتی در بهرهوری و کاهش هدررفت منابع داشته است.
مسلمی همچنین به برنامههای جدید برای ایجاد بازارهای روستایی و صنایع تبدیلی اشاره کرد که میتواند درآمد کشاورزان را متنوع و در برابر نوسانات اقلیمی مقاوم کند.
هزینه بیتوجهی به اقلیم
برآوردها نشان میدهد بخش کشاورزی با سهم بیش از ۱۷ درصد در اشتغال و حدود ۱۰ درصد در تولید ناخالص داخلی، از مهمترین پایههای اقتصاد ملی است. اما استمرار خشکسالیها و افت کیفیت خاک میتواند عملکرد محصولات استراتژیک نظیر گندم، جو و ذرت را کاهش دهد.
کارشناسان اقتصادی هشدار میدهند که تضعیف تابآوری کشاورزی، کشور را ناگزیر به افزایش واردات غذایی و در نتیجه وابستگی بیشتر به بازارهای جهانی خواهد کرد؛ امری که میتواند مستقیماً امنیت غذایی و ثبات قیمتی را تهدید کند.
در شرایطی که تغییر اقلیم به واقعیتی پایدار بدل شده است، آینده کشاورزی ایران در گرو سرمایهگذاری هدفمند در زیرساختهای دادهمحور، آموزش و فناوریهای آبیاری نوین است. تابآوری کشاورزی، نه فقط مأموریتی زیستمحیطی، بلکه ضرورتی اقتصادی برای تضمین امنیت غذایی و پایداری توسعه ملی است.