پیام آشنا گزارش می دهد
بازار فیلترشکنها؛ کاربران و کسبوکارها زیر بار هزینههای سنگین
۱۱ بهمن ۱۴۰۴اختصاصی پیام آشنا- در هفتههای اخیر، قطعی و محدودیت گسترده اینترنت، تنها یک اختلال فنی نبود؛ بلکه یک بحران اقتصادی و اجتماعی جدید را برای کاربران و کسبوکارهای دیجیتال ایجاد کرد. در غیاب دسترسی پایدار به اینترنت بینالملل، فعالیتهای روزمره، معاملات آنلاین و حتی امور بانکی بسیاری از مردم با مشکل مواجه شد و نیاز به ابزارهای جایگزین، مانند فیلترشکنها، به سرعت افزایش یافت.
این محدودیتها نه تنها هزینههای مستقیم و فوری برای افراد و کسبوکارها به همراه داشت، بلکه یک بازار غیررسمی و پرنوسان برای دسترسی به اینترنت شکل گرفت که قیمتها در آن به شکل نجومی تعیین میشود. در این بازار، ارزش دسترسی به اینترنت نه بر اساس کیفیت خدمات، بلکه صرفاً بر اساس کمیابی و امکان دسترسی تعیین میشود؛ وضعیتی که کاربران را در موقعیت آسیبپذیر و فروشندگان را در جایگاه سودجوی مطلق قرار میدهد. این گزارش، تلاش میکند نشان دهد که چگونه محدودیت اینترنت، بازار فیلترشکنها، کسبوکارهای دیجیتال و معیشت روزمره مردم را تحت تأثیر قرار داده است و چه تدابیر حمایتی از سوی دولت برای کاهش خسارتها اتخاذ شده است.
جولان بازار غیررسمی فیلترشکنها
در هفتههای اخیر، محدودیتهای اینترنت باعث شکلگیری یک بازار غیررسمی و پرهزینه برای دسترسی به اینترنت بینالملل شده است. کاربران گزارش دادهاند که برای دسترسی حتی چند ساعت، مجبور به پرداخت میلیونها تومان هستند و قیمتها بسته به نوع سرویس و زمان استفاده از ۲ تا ۱۰ میلیون تومان متغیر است. در بسیاری از موارد، سرویس فقط برای یک ساعت یا یک روز فعال بوده و مصرفکننده هیچ تضمینی برای پایداری آن ندارد.
این وضعیت نشاندهنده دو نکته مهم اقتصادی است:
- افزایش شدید تقاضا در شرایط محدودیت باعث شده فروشندگان، قیمتها را به شکل دلخواه و خارج از معیارهای عادی تعیین کنند؛ یعنی محدودیت اینترنت به یک فرصت سودجویانه و غیرشفاف برای برخی افراد تبدیل شده است.
- وابستگی کسبوکارها و فعالیتهای روزمره به اینترنت موجب شده مصرفکنندگان ناچار به پرداخت هزینههای بسیار بالا باشند، حتی وقتی این هزینهها با مدت زمان دسترسی تناسب ندارد. به بیان دیگر، اینترنت اکنون به یک کالای نایاب و لوکس اقتصادی بدل شده که ارزش آن نه بر اساس کیفیت یا خدمات، بلکه صرفاً بر اساس ناب بودن دسترسی تعیین میشود.
نتیجه این است که محدودیت اینترنت نه تنها هزینه مستقیم برای کاربران و کسبوکارها ایجاد میکند، بلکه با ایجاد یک بازار غیررسمی و پرنوسان، ریسک اقتصادی و پیشبینیپذیری کسبوکارها را کاهش میدهد و فشار مضاعفی بر اقتصاد دیجیتال وارد میکند.
چه کسانی از این بازار سود میبرند؟
بازار فیلترشکنها در شرایط محدودیت اینترنت، نمونهای آشکار از بازار غیررقابتی و نامطمئن است که در آن عرضهکنندگان اختیار کامل قیمتگذاری دارند. فروشندگان در غیاب نظارت و استاندارد مشخص، میتوانند قیمتها را به شدت افزایش دهند و حتی کیفیت سرویس را کنترل نکنند. هیچ تضمین یا پشتیبانی واقعی برای مصرفکننده وجود ندارد و در صورت قطع سرویس، خریدار هیچ حقی برای پیگیری یا جبران خسارت ندارد.
از منظر اقتصادی، این وضعیت نشاندهنده یک بازار نامتقارن است: طرف عرضه (فروشنده) اطلاعات و کنترل کامل دارد، اما طرف تقاضا (کاربر) مجبور است در شرایط ناچاری و اضطرار، هزینهای گزاف پرداخت کند. افزایش تقاضا ناشی از محدودیت اینترنت، به طور مستقیم به افزایش سود فروشندگان منجر شده و به شکل موقت آنها را در موقعیت انحصاری قرار میدهد.
این بازار نمونهای از سودجویانه شدن دسترسی به خدمات حیاتی در شرایط محدودیت است: هرچقدر محدودیت بیشتر باشد، قدرت فروشنده برای تعیین قیمت بالاتر و کسب سود بیشتر افزایش مییابد، در حالی که کاربران و کسبوکارها هزینههای سنگین و ریسک بالاتری را متحمل میشوند. به بیان ساده، محدودیت اینترنت یک «فرصت اقتصادی غیرشفاف» برای فروشندگان ایجاد کرده و مصرفکننده در این چرخه، همیشه بازنده است.
آسیب به کسبوکارها و زندگی روزمره
این وضعیت بهویژه برای کسبوکارهای کوچک و متوسط که بخش بزرگی از فعالیت خود را آنلاین انجام میدهند، چالشبرانگیز بود. فروش اینترنتی، تبلیغات آنلاین، ارتباط با مشتری و حتی امور بانکی، به اینترنت وابستهاند و هزینه بالای دسترسی، فشار اقتصادی مستقیم روی کسبوکارها و معیشت خانوارها وارد میکند.
نگاه دولت و بستههای حمایتی
دولت اعلام کرده که نگاهش حمایت از سکوهای داخلی و کسبوکارهای دیجیتال است. بستههای حمایتی برای جبران خسارت کسبوکارهای اینترنتی و دانشبنیان طراحی شده و دسترسی حداقلی به اینترنت برای تجار و بازرگانان برقرار شده تا امکان ادامه فعالیت اقتصادی فراهم شود.
با این حال، محدودیتها در مواقعی که امنیت کشور در خطر باشد اعمال میشوند و دولت تاکید دارد که رویکردش همواره حمایت از اینترنت آزاد و دسترسی به اطلاعات است. محدودیت اینترنت اخیر نشان داد که دسترسی پایدار به شبکه جهانی بیش از یک ابزار ارتباطی، ستونی حیاتی برای اقتصاد و زندگی روزمره است. قطع اینترنت، هزینه مستقیم برای کاربران و کسبوکارها ایجاد کرد و بازار غیررسمی فیلترشکنها با قیمتهای نجومی شکل گرفت. دولت با بستههای حمایتی و دسترسی حداقلی تلاش کرده خسارتها را کاهش دهد، اما تجربه این هفتهها نشان میدهد که بدون دسترسی پایدار، اقتصاد دیجیتال و معیشت مردم در معرض ریسک شدید قرار دارد.