پیام آشنا گزارش می دهد
وقتی تحریم، بیمه و توزیع ناکارآمد، جان بیماران را تهدید میکند
۷ دی ۱۴۰۴اختصاصی پیام آشنا- کمبود داروهای حیاتی، هزاران بیمار مزمن را در سراسر کشور به لبه بحران کشانده است. قیمتهای نجومی، کمبود مواد اولیه و توقف واردات، دسترسی بیماران به دارو را محدود کرده و زمینه شکلگیری بازار سیاه را فراهم آورده است. هر روزی که بدون اقدام مسئولان بگذرد، جان بیماران در معرض تهدید بیشتری قرار میگیرد و فشار بر صنعت دارویی کشور افزایش مییابد.
کمبود دارو؛ بحرانی که هشدار میدهد
دکتر آریایینژاد، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، در گفت و گو با پیام آشنا میگوید: «اگر غذا نیاز حیاتی روزمره مردم است، دارو تنها وسیلهای است که جان بیماران را حفظ میکند.»
به گفته وی، کمبود دارو، افزایش هزینههای واردات مواد اولیه و ضعف نظارت در زنجیره تأمین هشدارهایی جدی برای آینده صنعت داروسازی و رفاه بیماران بهوجود آورده است. فشار تحریمها و بحران ارزی، دسترسی کشور به ارز و نقلوانتقالات مالی را دشوار کرده و این موضوع مستقیماً بر واردات مواد اولیه دارویی تأثیر گذاشته است. حتی داروهای خریداری شده در مواردی به دلیل مشکلات انتقال ارز، وارد کشور نمیشود.
نتیجه این وضعیت، ایجاد عطش بازار، شکلگیری بازار سیاه دارو و تحمیل فشار مضاعف بر بیماران مزمن و نیازمند داروهای خاص است. ناکارآمدی در توزیع و مصرف دارو نیز باعث شده بخشی از دارو بیش از نیاز واقعی تجویز شده و بخش قابل توجهی از آن پیش از مصرف هدر برود. همچنین، هیچ سازوکار مؤثر قانونی برای بازگرداندن داروهای مازاد وجود ندارد و زمانی که یکبار از داروخانه خارج شود، عملاً از چرخه رسمی خارج میشود.
نقش بیمهها؛ حلقه فراموششده بحران دارو
در کنار فشارهای تولید و واردات، نقش بیمهها در تشدید بحران دارویی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. تأخیرهای طولانی در پرداخت مطالبات داروخانهها و شرکتهای پخش موجب شده بسیاری از داروخانهها توان تأمین داروهای حیاتی را از دست بدهند.
همچنین، حذف یا محدود شدن پوشش بیمهای برخی داروها فشار هزینه را مستقیم به بیماران منتقل کرده است. حتی زمانی که دارو در بازار موجود است، قیمت نهایی برای بیماران به حدی افزایش یافته که دسترسی به آن عملاً غیرممکن میشود. ضعف هماهنگی میان بیمهها، وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو، بخشی از بحران دارویی کشور را از مرحله تولید و واردات به نظام تأمین مالی سلامت منتقل کرده است.
ناکارآمدی توزیع و نبود شفافیت
آریایینژاد میگوید: «یکی از معضلات جدی نظام دارویی، نبود شفافیت در فرآیند تجویز، توزیع و فروش داروها است.»
نمونهای از این مشکل، بیماری است که داروی ۳۰۰ هزار تومانی را به قیمت ۷۰۰ هزار تومان تهیه کرده است. فعالیت همزمان داروخانهها و درمانگاهها در یک مرکز و هدایت بیماران به همان نقطه خاص، از جمله مصادیق این تخلفات است. اجرای سامانههای هوشمند ردیابی دارو و الزام مراکز دارویی به ثبت آنلاین تراکنشها میتواند از این تخلفات جلوگیری کند.
تمرکز بر درمان به جای پیشگیری
افزایش سالانه تعداد بیماران و مصرف دارو نشان میدهد که سیاستهای سلامت محور کشور بیشتر بر درمان تمرکز دارد تا پیشگیری. نبود برنامه منسجم برای ارتقاء سلامت عمومی باعث شده وابستگی جامعه به دارو افزایش یابد. به گفته نماینده مجلس، توسعه آموزشهای سلامت، گسترش نظام پزشک خانواده و سیاستهای تشویقی برای سبک زندگی سالم میتواند در بلندمدت هزینهها را کاهش داده و فشار بر صنعت دارو را کم کند.
حمایت از تولیدکنندگان داخلی و مدیریت قیمت
ایجاد تعادل میان کنترل قیمت دارو برای حمایت از مردم و حفظ توان اقتصادی تولیدکنندگان داخلی یکی از چالشهای حساس دولت است. اگر قیمت دارو بیش از حد پایین نگه داشته شود، تولیدکننده متضرر شده و کیفیت محصول کاهش مییابد. در غیر این صورت بیماران آسیب میبینند. راهکار اصولی، شفافسازی ساختار هزینهها، هدفمندی یارانههای دارویی و اولویت حمایت از تولیدکنندگان واقعی بدون رانت است.
نسخه نجات بیماران و صنعت دارو
آنچه امروز در صنعت دارویی کشور مشاهده میشود، حاصل همزمان فشار تحریمها، بحران ارزی، ضعف نظارت، ناکارآمدی توزیع و نبود سیاستهای پیشگیرانه در نظام سلامت است. ادامه این روند، علاوه بر افزایش کمبود دارو و شکلگیری بازار سیاه، میتواند به افزایش وابستگی جامعه به دارو، تشدید هزینههای درمان و تضعیف تولید داخلی منجر شود.
عبور از بحران فعلی نیازمند اقدامات فوری و هماهنگ است؛ از جمله اجرای کامل سامانههای هوشمند ردیابی دارو، شفافسازی فرآیند تجویز و توزیع، هدفمندی یارانههای دارویی، اصلاح نقش بیمهها در پوشش واقعی دارو و حمایت بدون رانت از تولیدکنندگان داخلی.
در کنار این اقدامات، تغییر رویکرد نظام سلامت از درمانمحوری به پیشگیریمحوری، توسعه آموزشهای سلامت عمومی و گسترش نظام پزشک خانواده میتواند در بلندمدت فشار بر صنعت دارو را کاهش دهد. در غیر این صورت، هشدارهای امروز نمایندگان و کارشناسان، فردا به بحرانهای پرهزینهتر اجتماعی و انسانی تبدیل خواهد شد؛ بحرانی که نخستین قربانیان آن، بیماران و اقشار آسیبپذیر خواهند بود.