پیام آشنا گزارش می دهد
اجرای مصوبه بنزینی؛ گام نخست مهار مصرف بنزین
۲۱ آذر ۱۴۰۴اختصاصی پیام آشنا- از بامداد امروز شنبه ۲۲ آذر ۱۴۰۴ مصوبه جدید دولت درباره اصلاح قیمت و شیوه تخصیص بنزین وارد مرحله اجرا شد؛ مصوبهای که بدون تغییر در سهمیههای پایه خانوار، اما با بازآرایی مهم در سهمیهدهی به خودروهای دولتی، وارداتی، لوکس و مصرف مازاد، تلاش دارد شکاف رو به گسترش میان تولید و مصرف بنزین را مهار کند. این سیاست نقطه شروعی برای بازگشت کشور از واردکننده به صادرکننده بنزین توصیف میشود.
مصرفی که از تولید عبور کرد
ایران در سال جاری روزانه حدود ۱۱۰ میلیون لیتر بنزین تولید کرده، اما مصرف کشور به ۱۳۵ میلیون لیتر رسیده است؛ شکافی که تأمین آن نیازمند بیش از ۶ میلیارد دلار واردات بوده است. این رقم تنها برابر ۱.۵ برابر کل یارانه نقدی سالانه یا معادل سرمایه لازم برای ساخت سههزار کیلومتر آزادراه است. از سوی دیگر، هر لیتر بنزین وارداتی امروز ارزشی حدود ۶۶ هزار تومان دارد؛ رقمی که فاصله معنادار آن با قیمتهای یارانهای، فشار مضاعفی بر بودجه ایجاد میکند.
حفظ سهمیهها؛ تغییر در رفتار مصرف
در طرح جدید، سهمیه ۶۰ لیتر با نرخ ۱۵۰۰ تومان و سهمیه ۱۰۰ لیتر با نرخ ۳۰۰۰ تومان بدون تغییر باقی مانده است. به این ترتیب، مصرف معمول خانوارها وارد فاز افزایش قیمتی نشده است.
اما سوختگیری با کارت جایگاه و مصرف بالاتر از سهمیه از این پس ۵۰۰۰ تومان قیمت دارد؛ نرخی که دولت آن را «نرخ سوم» مینامد و هدف آن، کاهش استفاده از کارتهای جایگاه، مدیریت مصرف و جلوگیری از قاچاق عنوان شده است.
حذف سهمیه خودروهای غیرمصرفی و گرانقیمت
خودروهای دولتی –جز آمبولانسها–، خودروهای وارداتی و پلاک مناطق آزاد از امروز سهمیه یارانهای دریافت نمیکنند. همچنین خودروهای داخلی با قیمت کارخانهای بیش از یک میلیارد تومان از فهرست دریافتکنندگان سهمیه خارج شدهاند. این سیاست، بهنوعی تلاشی برای هدفمندسازی یارانهها و تفکیک میان خودروهای مصرفی و لوکس تلقی میشود.
بازآرایی سهمیه در بخش عمومی و دوگانهسوزها
سهمیه تاکسیها و ناوگان اینترنتی از امروز بر اساس پیمایش واقعی تخصیص مییابد. سهمیه نخست خودروهای عمومی دوگانهسوز ثابت مانده اما سهمیه دوم به نصف تقلیل یافته است؛ این کاهش برای خودروهای شخصی دوگانهسوز نیز اعمال شده تا استفاده از گاز طبیعی اقتصادیتر شود.
CNG؛ زیرساخت نصففعال و زیان تغییر قیمتها
با وجود ظرفیت ۴۰ میلیون مترمکعبی عرضه CNG، کمتر از نیمی از این ظرفیت فعال است؛ زیرا افت ارزش بنزین در سالهای گذشته سهم CNG را از ۲۱ درصد به حدود ۱۱ درصد رسانده است. دولت امید دارد با تعدیل تدریجی قیمتها و تبدیل رایگان خودروهای بنزینی به دوگانهسوز، مصرف CNG به سطح گذشته بازگردد؛ بازگشتی که میتواند ۷ میلیون لیتر صرفهجویی روزانه و حدود ۱.۸ میلیارد دلار صرفهجویی سالانه ایجاد کند.
در آستانه مسیر اصلاحات بزرگتر انرژی
اجرای این مصوبه –به دلیل حفظ سهمیههای اصلی– احتمالاً تغییر فوری و شدیدی در رفتار مصرفی خانوارها ایجاد نمیکند. اختلاف دو هزار تومانی میان بنزین دوم و نرخ سوم کافی نیست که شوک مصرفی ایجاد کند.
اما دولت این گام را «مرحله اول» اصلاحات میداند؛ اصلاحاتی که بر اساس متنی که تصویب کرده، میتواند در قالب بازبینیهای فصلی ادامه پیدا کند.
درآمد حاصل از نرخ سوم؛ مسیر ورود به کالابرگ
به گفته مقامات دولتی، منابع حاصل از فروش بنزین ۵۰۰۰ تومانی قرار است صرف تأمین کالابرگ برای دهکهای پایین شود؛ اقدامی که دولت آن را مکمل عدالت اجتماعی در حوزه انرژی معرفی میکند.
اجرای مصوبه بنزینی از امروز، نه یک شوک قیمتی است و نه یک آزادسازی ناگهانی؛ بلکه آغاز تغییر در معماری یارانه سوخت کشور است. فشار واردات، محدودیت منابع ارزی، افت سهم سوختهای پاک و افزایش مصرف، همگی دولت را به نقطهای رساندهاند که بدون شروع اصلاحات، ادامه وضع موجود ممکن نیست.
اینکه این سیاست در ادامه مسیر به کاهش واقعی مصرف و بازگشت کشور به جایگاه صادرکننده بنزین منجر شود، بستگی به شفافیت، نظارت، تداوم اصلاحات و اعتماد عمومی خواهد داشت.