پیام آشنا گزارش می دهد
گرانی لبنیات؛ از کاهش مصرف تا تهدید سلامت
۱۷ آذر ۱۴۰۴اختصاصی پیام آشنا- بازار لبنیات در ایران طی ماههای اخیر با نوسانات شدید و جهشهای پیدرپی قیمت مواجه شده است؛ وضعیتی که سرانه مصرف این کالا را طی یک دهه از حدود ۱۳۰ کیلوگرم به نزدیک ۵۵ کیلو کاهش داده و ایران را حدود ۹۰ کیلوگرم پایینتر از میانگین جهانی قرار داده است. بررسیهای میدانی و دادههای رسمی نشان میدهد کاهش قدرت خرید خانوار، افزایش مکرر قیمت شیر خام و سیاستهای متناقض قیمتگذاری، مصرفکنندگان را در یک سردرگمی مستمر قرار داده است.
افزایش چشمگیر قیمتها
از ابتدای خرداد تا آبان ماه، قیمت شیر خام از ۲۳ هزار تومان به ۳۵ هزار تومان در دامداریها رسیده و با احتساب کرایه حمل، تا ۳۶ هزار تومان نیز افزایش یافته است. این افزایش حدود ۵۲ درصدی، بهطور مستقیم بر قیمت تمامشده محصولات لبنی و بهویژه ماست و پنیر اثر گذاشته است؛ بهطوری که یک بطری شیر کمچرب بین ۲۱ تا ۵۹ هزار تومان و ماست و پنیر پرمصرف بین ۵۱ هزار تا ۲۳۹ هزار تومان قیمتگذاری شدهاند.
سقوط سرانه مصرف؛ تهدید سلامت جامعه
سرانه مصرف لبنیات در ایران اکنون تنها حدود ۵۵ کیلوگرم است؛ رقمی که تقریباً یکچهارم متوسط جهانی بهشمار میآید. کارشناسان حوزه سلامت هشدار میدهند کاهش مصرف لبنیات میتواند در بلندمدت به بروز مشکلاتی مانند پوکی استخوان و کمبود ریزمغذیها منجر شود. محمد فربد، سخنگوی اتحادیه فراوردههای لبنی، افزایش قیمتها را «ناترازی میان درآمد و هزینه خانوارها» دانسته و کاهش مصرف را اجتنابناپذیر میداند.
حلقه اصلی گرانی؛ شیر خام و هزینههای تولید
قیمت شیر خام عامل اصلی افزایش قیمت محصولات لبنی است. علاوه بر این، هزینههای نهادههای دامی، انرژی، حملونقل و دستمزد با تورم بیش از ۴۰ درصدی در حال رشد هستند. شیوع بیماری تب برفکی نیز باعث کاهش تولید روزانه شیر به میزان ۳ هزار تن (۱۰ درصد تولید روزانه) شده است؛ موضوعی که فشار افزایشی بر قیمتها وارد کرده است.
نوسانات مکرر و سردرگمی بازار
بررسیهای میدانی نشان میدهد قیمت لبنیات، حتی اقلام مشمول قیمتگذاری، چندین بار در هفته و بدون اطلاعرسانی رسمی تغییر میکند. مصرفکنندگان، بهویژه خانوادهها، برای برنامهریزی خرید خود دچار سردرگمی شدهاند و فروشندگان نیز در تأمین کالا و حفظ حاشیه سود با مشکل مواجهاند. جالب آنکه در برخی فروشگاههای آنلاین، خرید اقساطی لبنیات نیز به یک واقعیت تبدیل شده است؛ پدیدهای که نشاندهنده فشار شدید اقتصادی بر خانوادههاست.
سیاستگذاری متناقض؛ دستوری یا آزادسازی؟
صنعت لبنیات میان دو منطق متضاد گرفتار شده است:
- قیمتگذاری دستوری: سالهاست روی چهار قلم لبنیات پرمصرف اعمال میشود، اما تأخیر در اعلام قیمتها و عدم همخوانی با هزینههای تولید باعث شده این سیاست کارآمد نباشد.
- آزادسازی بدون حمایت: آزادسازی کامل نرخ بدون مکانیزم حمایتی، میتواند مصرفکنندگان متوسط و کمدرآمد را از سفره لبنیات حذف کند.
محمد فربد و انجمن صنایع لبنی بر لزوم آزادسازی نرخ همراه با شفافسازی قیمت شیر خام و حمایت هدفمند از اقشار کمدرآمد تأکید دارند. در عین حال، تجربه نشان داده که بدون اصلاح ساختار هزینه تولید و شبکه توزیع، هیچیک از دو رویکرد به تنهایی نمیتواند مشکل بازار را حل کند.
نقش وزارت جهاد کشاورزی و نهادهای نظارتی
وزیر جهاد کشاورزی اعلام کرده که این وزارتخانه تنها مسئول قیمتگذاری شیر خام است و نظارت بر دیگر اقلام مشمول قیمتگذاری و بازار بر عهده سازمانهای دیگر مانند سازمان حمایت مصرفکنندگان و تولیدکنندگان و سازمان تعزیرات حکومتی است. این تقسیم وظایف باعث شده ابهامات و سردرگمی در بازار ادامه داشته باشد.
راهکارها برای بازگرداندن لبنیات به سفره مردم
برای بازگرداندن لبنیات به جایگاه کالای ضروری، صرفاً آزادسازی یا قیمتگذاری دستوری کافی نیست. ترکیبی از اقدامات زیر ضروری است:
- شفافسازی قیمت شیر خام و اطلاعرسانی مستمر به تولیدکنندگان و مصرفکنندگان
- حمایت هدفمند از اقشار کمدرآمد از طریق یارانه یا بستههای حمایتی لبنیات
- کاهش هزینههای تولید با مدیریت نهادهها، انرژی و شبکه توزیع
- نظارت دقیق بر بازار برای جلوگیری از چندنرخی شدن و افزایش غیرمترقبه
در غیر این صورت، همانطور که سخنگوی انجمن صنایع لبنی هشدار داده، بخش زیادی از تولید، به جای سفره مردم، به بازار صادراتی خواهد رفت و مصرف داخلی همچنان کاهش خواهد یافت.
**
راه اندازی نخستین «خانه استارتآپ صنعتی» در استان البرز؛ اتصال ایده تا صنعت
همزمان با برگزاری نمایشگاه پژوهش و فناوری استان البرز، نخستین«خانه استارتآپ» با هدف هدایت ایده تا محصول و ایجاد زنجیره کامل کارآفرینی از شکل گیری ایده تا ورود به صنعت، در این استان افتتاح شد.
به گزارش خبرنگار پیام آشنا، دکتر سیدعلی سیدجوادی، مسئول خانه استارتآپ شرکت های صنعتی استان البرز، در مراسم آغاز فعالیت این مرکز گفت: «خانه استارت آپ با مأموریت جمعآوری، سازماندهی و هدایت طرحها، پروژه ها و استارتآپها ایجاد شده است. تلاش ما ایجاد فضایی پویا برای برگزاری رویدادهای تخصصی، ارائه مشاوره های کاربردی برای تیم های خلاق و فراهم کردن بستری است که صنایع بتوانند به صورت کامل از این روند پشتیبانی کنند.»
وی با اشاره به نقش دانشگاهها در فعالسازی زیستبوم کارآفرینی افزود: «همکاری با دانشگاه آزاد اسلامی، دانشگاه جامع علمی–کاربردی و دیگر مراکز آموزش عالی بهصورت مستمر دنبال میشود تا چرخه ایدهپردازی در استان پویا باقی بماند.»
به گفته وی، در خانه استارت آپ پس از گردآوری ایدهها، مراحل مشاوره تخصصی، طراحی، توسعه و تبدیل ایده به محصول بهصورت کاملاً دقیق و هدفمند انجام میشود.
دکتر سیدجوادی با تأکید بر اینکه این نخستینبار است که چنین ساختار منسجمی در البرز ایجاد میشود، ادامه داد: «هدف ما تبدیل ایده به محصول و توسعه فرهنگ کارآفرینی و اشتغال در میان دانشجویان و دانشآموزان نوآور است. خانه استارت آپ تمام مسیر رشد، از شکلگیری ایده تا ایجاد کارگاه یا شرکت، را دربرمیگیرد.»
وی با توضیح اجزای مکمل این زنجیره افزود: «خانه استارتآپ، شهرکهای صنعتی، مرکز نوآوری و صنایع مختلف در قالب یک شبکه واحد عمل می کنند. پیش تر در دانشگاه ها رویدادها برگزار می شد اما مسیر پشتیبانی برای ادامه راه وجود نداشت و بسیاری از ایده ها رها می شدند، اکنون در خانه استارت آپ این زنجیره تکمیل شده است.
او ادامه داد: فضای استقرار برای تیمهای دانشجویی و صاحبان ایده در خانه استارتآپ فراهم شده است و پس از تثبیت ایدهها، مسیر ادامه کار از طریق مرکز نوآوری دنبال میشود تا فرآیند تجاریسازی بدون وقفه طی شود.»
در پایان وی با قدردانی از برگزارکنندگان نمایشگاه و پارک علم و فناوری البرز گفت: «امیدواریم با همکاری دستگاههای دولتی و مراکز علمی، زمینه تبدیل طرحهای ارزشمند جوانان به محصول و ورود آنها به عرصه تولید فراهم شود.»