برق خورشیدی؛ فرصت بزرگ، موانع پنهان

هدفی بزرگ با قدم‌های آهسته

دولت در سال ۱۴۰۴ توسعه نیروگاه‌های خورشیدی را یکی از محورهای اصلی اصلاح ساختار انرژی معرفی کرده است؛ از الزامات صرفه‌جویی در مصرف برق تا ایجاد ظرفیت‌های جدید برای صنایع و خانوارها. اما این مسیر، در عمل با سرعتی بسیار کمتر از انتظارات پیش می‌رود.

بررسی اخبار و گزارش‌های منتشرشده در سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که تمرکز اصلی سیاست‌گذاران بر «تسهیل تخصیص زمین، ایجاد زیرساخت‌های لازم و ترغیب سرمایه‌گذاران» قرار دارد. هرچند برخی استان‌ها اعلام کرده‌اند که اراضی مناسب برای پروژه‌های خورشیدی شناسایی یا واگذار شده است، اما واقعیت میدانی حاکی از آن است که چالش‌های توسعه انرژی خورشیدی تنها به زمین ختم نمی‌شود.

تخصیص زمین؛ مسیر پیشرفت آسان‌تر از گذشته

در ماه‌های گذشته چندین گزارش از استان‌ها منتشر شده که از شناسایی و تخصیص اراضی مناسب برای احداث نیروگاه‌های خورشیدی خبر می‌دهد. این روند نشان می‌دهد که برخلاف سال‌های گذشته، مشکل «کمبود زمین» یا «عدم همراهی دستگاه‌های محلی» کاهش یافته است.

با این حال، کارشناسان می‌گویند زمین تنها یکی از پیش‌نیازهاست. بسیاری از سرمایه‌گذاران پس از تامین زمین، در مراحل بعدی با مشکلات جدی‌تری مواجه می‌شوند؛ مسائلی که گاهی ماه‌ها پروژه را متوقف می‌کند.

تأمین مالی؛ حلقه‌ی مفقوده توسعه خورشیدی

یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، هزینه بالای تجهیزات خورشیدی و نرخ بازگشت طولانی سرمایه است.

تأمین تجهیزات اصلی نیروگاه‌ها عمدتاً به ارز وابسته است و سرمایه‌گذاران کوچک و متوسط بدون حمایت بانکی، عملاً قادر به اجرای پروژه نیستند. در شرایطی که نرخ تسهیلات بانکی بالا و دریافت ضمانت‌نامه‌ها دشوار است، بسیاری از طرح‌ها در مرحله اولیه متوقف می‌شود.

برخی کارشناسان می‌گویند که سیاست‌های حمایتی دولت در قراردادهای خرید تضمینی می‌تواند اثرگذار باشد، اما «بی‌ثباتی اقتصادی» و «ابهام در آینده قیمت انرژی» باعث کاهش اعتماد سرمایه‌گذاران شده است.

مشکلات اتصال به شبکه؛ بزرگ‌ترین مانع پنهان

حتی در پروژه‌هایی که زمین و سرمایه تأمین شده، چالش اتصال نیروگاه به شبکه برق یکی از مهم‌ترین عوامل تأخیر است.

در بسیاری از مناطق، ظرفیت شبکه انتقال و توزیع برای پذیرش برق خورشیدی کافی نیست و ارتقای این زیرساخت‌ها زمان‌بر و پرهزینه است. برخی سرمایه‌گذاران مجبورند ماه‌ها منتظر ایجاد پست جدید یا تقویت خطوط باشند؛ فرایندی که نه تنها توسعه انرژی تجدیدپذیر را کند می‌کند، بلکه بازگشت سرمایه را نیز به تعویق می‌اندازد.

بروکراسی؛ مشکل همیشگی

از دریافت مجوزها تا هماهنگی با دستگاه‌های محلی، فرایندهای اداری همچنان یکی از سدهای اصلی توسعه پروژه‌های خورشیدی است.

هرچند دولت وعده داده که این مسیر «یکپارچه و کوتاه» شود، اما گزارش سرمایه‌گذاران نشان می‌دهد که روندهای اداری هنوز پیچیده، زمان‌بر و گاهی مبهم است.

بخشی از این مشکل ناشی از نبود «نقشه مشخص انرژی تجدیدپذیر» در برخی استان‌هاست که باعث می‌شود هر پروژه مسیر جداگانه‌ای را طی کند.

مصرف‌کنندگان نهایی؛ از خانه‌ها تا صنایع

در بخش خانگی، استقبال از پنل‌های کوچک خورشیدی افزایش یافته؛ اما قیمت بالای تجهیزات، نبود تسهیلات کافی و ابهام در نحوه خرید تضمینی برق خانگی، بسیاری از خانوارها را از اقدام باز می‌دارد.

در بخش صنعتی نیز اگرچه برخی واحدها اقدام‌های مهمی انجام داده‌اند، اما صنایع همچنان با مشکلاتی مثل هزینه اولیه بالا، لزوم تطبیق با استانداردها و محدودیت‌های شبکه روبه‌رو هستند.

راه روشن است، مسیر همچنان پرپیچ‌وخم

با وجود برنامه‌های دولت و افزایش توجه عمومی به انرژی خورشیدی، توسعه این بخش همچنان با چالش‌هایی مانند تأمین مالی، محدودیت شبکه، بروکراسی پیچیده و هزینه‌های بالای تجهیزات درگیر است.

زمین مناسب امروز بیش از گذشته مهیا می‌شود، اما مسیر حرکت برق خورشیدی از روی کاغذ تا روی شبکه هنوز نیازمند اصلاحات جدی، سرمایه‌گذاری هدفمند و ثبات سیاست‌گذاری است.

اگر این مسیر اصلاح شود، انرژی خورشیدی می‌تواند یکی از امیدهای جدی اقتصاد ایران برای عبور از بحران برق، کاهش هزینه تولید و حرکت به سوی اقتصاد سبز باشد.