البرز در مه آلودگی؛ راهکار چیست؟

وضعیت آلودگی هوا در البرز
آمارها نشان می‌دهند غلظت ذرات معلق ریز (PM₂.۵) در کرج طی سال‌های اخیر بالاتر از حد مجاز بوده است. این ذرات، علاوه بر اثرات تنفسی، موجب افزایش مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌های قلبی و عروقی نیز شده‌اند. پژوهش‌ها ترکیب شیمیایی این ذرات را مورد بررسی قرار داده‌اند و نشان داده‌اند که فلزات سنگین مانند آلومینیوم، آهن و کروم در آنها حضور دارند که می‌تواند اثرات زیان‌آور بر سلامت کودکان و بزرگسالان داشته باشد. مطالعات مکانی و فصلی نیز نشان می‌دهند در برخی نقاط و فصول، غلظت ذرات به‌طور چشمگیری افزایش می‌یابد.

علل آلودگی هوا در البرز
ترافیک شهری و وسایل نقلیه: سهم عمده آلاینده‌ها از خودروها، موتورسیکلت‌ها و وانت‌های دیزلی؛ فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل
فعالیت‌های صنعتی: صنایع محلی و کارگاه‌ها؛ انتشار ذرات معلق و فلزات سنگین؛ نزدیکی صنایع به شهر و نبود بافر سبز
شرایط جغرافیایی و هواشناسی: وارونگی دمایی در فصول سرد؛ تأثیر سرعت باد، رطوبت و فشار هوا بر پراکندگی آلاینده‌ها
پایش ناکافی و ضعف سیاستگذاری: تعداد کم ایستگاه‌های سنجش کیفیت هوا؛ عدم وجود سیاست‌های مؤثر برای کنترل منابع آلاینده
آلودگی هوا در البرز فراتر از یک مشکل محیط زیستی صرف است و پیچیدگی‌های جدی در حوزه سلامت و اقتصاد ایجاد می‌کند. از منظر بهداشتی، مواجهه طولانی‌مدت با ذرات معلق و آلاینده‌های صنعتی باعث افزایش بیماری‌های تنفسی مزمن، آسم، برونشیت و مشکلات قلبی-عروقی می‌شود. مطالعات نشان می‌دهند که فلزات سنگین موجود در ذرات معلق، مانند آهن، کروم و آلومینیوم، علاوه بر اثرات فوری تنفسی، می‌توانند اثرات عصبی و سرطان‌زایی بلندمدت داشته باشند و بار سلامت جمعیت را به صورت تجمعی افزایش دهند.
از منظر اقتصادی، پیامدهای این آلودگی چندلایه است: هزینه‌های مستقیم درمان بیماری‌ها، کاهش بهره‌وری ناشی از مرخصی‌های پزشکی و کاهش توان کاری افراد، و همچنین هزینه‌های مراقبت‌های بهداشتی و دارویی، مجموعاً به بار مالی قابل توجهی برای دولت و خانوارها منجر می‌شود. افزون بر این، اثرات بلندمدت سلامت، مانند افزایش شیوع بیماری‌های مزمن و نیاز به مراقبت‌های طولانی‌مدت، هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی را بیشتر می‌کند.
به عبارتی دیگر، آلودگی هوا در البرز یک بحران سلامت عمومی و اقتصادی همزمان است؛ وضعیتی که بدون مداخله جدی در کنترل آلاینده‌ها و بهبود سیاست‌های نظارتی، نه تنها زندگی روزمره شهروندان را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بلکه توان اقتصادی و توسعه پایدار استان را نیز به خطر می‌اندازد.

راهکارهای پیشنهادی
تقویت حمل‌ونقل پاک: توسعه حمل‌ونقل عمومی، تشویق استفاده از خودروهای برقی و هیبریدی، نوسازی ناوگان فرسوده و نصب فیلترهای دود به منظور کاهش انتشار آلاینده‌های متحرک.
کنترل منابع صنعتی: نصب سیستم‌های پاک‌ساز در صنایع و کارگاه‌ها، ایجاد بافر سبز در اطراف واحدهای صنعتی و نظارت محیط زیستی مستمر برای کاهش آلاینده‌های ثابت.
پایش گسترده‌تر و مدل‌سازی آلودگی: افزایش تعداد ایستگاه‌های سنجش کیفیت هوا، پایش محلی و نقشه‌پهنه‌بندی فصلی و مکانی آلاینده‌ها، پیش‌بینی وضعیت آلودگی و ارائه هشدار به مردم در روزهای بحرانی.
آموزش عمومی و مشارکت اجتماعی: اطلاع‌رسانی به شهروندان درباره روزهای آلوده، توصیه‌های بهداشتی، تشویق به مشارکت در پایش محلی و توسعه فضای سبز شهری به‌عنوان فیلتر طبیعی ذرات.
سیاست‌گذاری و چارچوب حقوقی: تدوین برنامه جامع کاهش آلودگی هوا، وضع مقررات سخت‌گیرانه‌تر، و ارزیابی مستمر اثر سیاست‌ها بر سلامت عمومی برای تضمین پاسخگویی دستگاه‌ها.
تحقیقات و مطالعات علمی: انجام مطالعات اپیدمیولوژیک محلی برای بررسی بیماری‌های مرتبط با آلودگی و تحقیقات ترکیبی مکانی، شیمی ذرات و اثرات سلامت برای شناسایی دقیق منابع آلاینده‌ها و راهکارهای هدفمند.
آلودگی هوا در استان البرز، به ویژه کرج، معضلی پیچیده و چندوجهی است. ترافیک، فعالیت صنعتی و شرایط جغرافیایی باعث افزایش ذرات معلق و فلزات سنگین شده‌اند. پیامدهای بهداشتی و اقتصادی این آلودگی قابل توجه است. کاهش آلودگی نیازمند رویکرد جامع و مبتنی بر داده است: ترکیبی از سیاست‌گذاری، نظارت محیط زیستی، مشارکت مردمی و پژوهش علمی که کیفیت زندگی شهروندان را بهبود بخشد.
در این گزارش برای تحلیل وضعیت آلودگی هوا در استان البرز و شهر کرج از مطالعات و منابع متعددی استفاده شده است؛ از جمله تحقیقات روند آلودگی در کرج طی سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۸ منتشر شده در International Journal of Environmental Health Engineering، ارزیابی اثرات بهداشتی PM₂.₅ و PM₁₀ با استفاده از نرم‌افزار AirQ، مطالعات ترکیب فلزات سنگین موجود در ذرات PM₂.۵ و ریسک‌های سلامت مرتبط، بررسی تأثیر پارامترهای هواشناسی بر غلظت ذرات، برآورد اقتصادی و پیامدهای سلامت ناشی از PM₂.۵ و ازن در بازه ۲۰۱۵–۲۰۱۶، داده‌های شاخص کیفیت هوا و منشاء آلودگی در کرج، و همچنین مطالعات مربوط به پوشش ایستگاه‌های پایش و تحلیل مکانی آلودگی در سطح شهر. این منابع پایه تحلیلی گزارش و استنادهای علمی آن را تشکیل می‌دهند.