درس‌های تلخ مدیریت نادرست آب

بدیهی است که؛در شرایط کنونی، ایران با محدودیت منابع آبی و چالش‌های زیست‌محیطی وسیعی روبه‌روست؛ از اُفت سطح آب‌های زیرزمینی تا فرسایش خاک و آلودگی هوا در کلان‌شهرها، در چنین فضایی، تصمیم‌های مدیریتی باید بر پایه‌ دانش تخصصی و ملاحظات علمی اتخاذ شوند نه بر اساس سلیقه یا منافع کوتاه‌مدت، شهرها و استان‌های کم‌آب مانند قم نمونه‌ بارز نیاز به این نگاه راهبردی هستند.
در این زمینه سمیه رفیعی نماینده مجلس شورای اسلامی و رئیس فراکسیون محیط زیست معتقد است که؛ تصمیم‌های حوزه زیست‌محیطی نباید بر پایه دیدگاه‌های شخصی و سلیقه‌ای باشد، چرا که این بخش از حیاتی‌ترین حوزه‌های امنیت ملی و توسعه پایدار کشور محسوب می‌شود.
نماینده مردم تهران،ری،شمیرانات و اسلام شهر با بیان اینکه حفاظت از طبیعت و منابع زیستی در تضاد با رشد اقتصادی نیست، تاکید می کند؛ توسعه واقعی زمانی معنا دارد که در چارچوب حفظ محیط زیست صورت گیرد و به نابودی آن منتهی نشود،پیشرفت منجر به تخریب منابع طبیعی، پایه‌ای ناپایدار دارد و نمی‌تواند دوام بیاورد.
رئیس فراکسیون محیط زیست بحران آب را از مهم‌ترین موضوعات زیست‌محیطی کشور دانسته و ادامه می دهد؛در حال حاضر مدیریت منابع محدود آبی باید اولویت اصلی سیاست‌گذاری‌ها باشد، به عنوان نمونه، در مناطقی مانند قم که تأمین آب شرب از استان‌های دیگر انجام می‌شود، استقرار صنایع سنگین و آب‌بر از جمله فولاد منطقی نیست و باید از آن جلوگیری شود.
رفیعی بر اهمیت مفهوم «ضمان زیست‌محیطی» تأکید کرده و یادآورمی‌شود؛ هر فرد یا نهادی که با ایجاد آلودگی، خسارتی به محیط زیست وارد کند، باید مسئول جبران کامل آثار و زیان‌های ناشی از آن باشد.
اما در ادامه محمد درویش کارشناس و فعال محیط زیست با نگاهی جدی به دغدغه‌ کمبود آب می گوید؛ اگر سند ملی امنیت قضایی واقعاً اجرایی شود، دیگر نمی‌توان با خیال آسوده از طرح‌های انتقال آب، سدسازی یا شیرین‌سازی آب دریا سخن گفت، چرا که اجرای آن سند مسیرهای نادرست مدیریت منابع را محدود می‌کند.
این فعال محیط زیست با اشاره به ارتباط بین توسعه‌ سدها و خشکی تالاب‌ها تاکید می کند؛ هرجا سد ساخته‌ایم، در پایین‌دست نشانه‌ای از شادابی باقی نمانده است، مثال‌ها زیادند؛ از کرخه که روزی نماد افتخار بود و امروز تالاب هورالعظیم را به سمت و سوی خشکی کشانده، تا گتوند که سرنوشت شادگان را دگرگون کرد.
درویش ادامه می‌دهد؛ ما در این مسیر دنبال آب بیشتری برای کشاورزی، آب شرب، حتی برای آسایش روزمره بودیم، اما حواسمان نبود که این آب باید از دل تعادل زمین بیاید، مردم هر دوره از ساختن سدها استقبال کردند؛ چرا که سد را نماد پیشرفت می‌دانستند، اما اشتباه این بود که پشتِ ماجرا را ندیدیم، فکر کردیم هر سدِ جدید یعنی امنیتِ بیشتر، در حالی‌که امنیت واقعی، از حفظ چرخه‌ طبیعت می‌آید نه از حبس کردن آب.
درویش خاطرنشان می‌کند که زاویه‌اش با سدسازی نیست؛ بلکه به نوع نگاه‌ مسئولان ذی ربط انتقاد دارد،به گفته وی در جاهایی شاید چاره‌ای جز ساختن سد نداشته‌ایم، اما مسئله مهم این است که ساخت را به عادت تبدیل کردیم، نه به انتخابِ سنجیده برای رفاه و آبادانی در کشور.
این فعال محیط زیست در پایان با تاکید بر اینکه اگر سند ملی امنیت قضایی اجرایی شود،ناچاریم به شیوه‌ای متفاوت فکر کنیم و دیگر توسعه را نه تنها با بتُن اندازه نمی‌گیریم، بلکه با دوام خاک، سلامت تالاب و آرامش مردم مقایسه می کنیم./
در نهایت به نظر می رسد؛ سخنان مسئولان و کارشناسان بازتاب یک نگرانی واقعی و ملی است، کشور ما در مسیر توسعه نیاز دارد میان رشد اقتصادی و حفاظت از طبیعت توازن ایجاد کند، سیاست‌گذاری‌های اقتصادی باید همواره ارزیابی زیست‌محیطی داشته باشند و صدور مجوز برای طرح‌های بزرگ صنعتی، تنها در صورت سازگاری با ظرفیت اکولوژیکی منطقه انجام شود که این همان معنای واقعی توسعه‌ی مسئولانه است.
بدون تردید آینده‌ کشور وابسته به میزان درک ما از ارزش محیط زیست و منابع طبیعی است، اگر در حفظ آب، خاک، هوا و زیست‌بوم به عنوان دارایی‌های حیاتی تلاش هایی را انجام دهیم، توسعه نیز معنا و دوام پیدا خواهد کرد، اما اگر این منابع را قربانی سودهای کوتاه‌مدت کنیم، هیچ ثباتی در پیشرفت کشور باقی نخواهد ماند، نگاه پایدار به طبیعت، نه انتخابی لوکس بلکه ضرورتی حیاتی برای ادامه‌ی زندگی و توسعه‌ی هوشمندانه است.

محبوبه بیدکی