سفری شگفت به دنیای ناپیدای رشد کودک
«تربیت یا تباهی؟!»
۱۷ آبان ۱۴۰۴پیام آشنا: گاهی یک کتاب میتواند نگرش ما را به پدیدهای بهظاهر ساده اما در باطن پیچیده، برای همیشه تغییر دهد. کتاب «تربیت یا تباهی؟!» از آن دست آثاری است که با جسارت و درایت، مرز باریک میان تربیت درست و رفتارهای ظاهراً تربیتی اما ویرانگر را به تصویر میکشد. نویسنده اثر، زهرا امینی، با نگاهی ژرف، عاشقانه و علمی، دست خواننده را میگیرد و او را به سفری حیرتانگیز در درون جهان روان و احساس کودک میبرد؛ جهانی که اگر دیر فهمیده شود، ممکن است در سکوت، تباه شود.
امینی در این کتاب با زبانی ساده اما اندیشهبرانگیز، نشان میدهد که «تربیت» تنها به معنی آموختن ادب، نظم یا رفتارهای اجتماعی نیست. او معتقد است تربیت یعنی پرورش انسانیت در کالبد یک کودک، یعنی فراهم آوردن بستری برای شکوفایی هوش هیجانی، عزتنفس، استقلال، خلاقیت و احساس امنیت درونی. نویسنده با بهرهگیری از آموزههای قرآنی، روانشناسی نوین و تجربههای واقعی زندگی، الگویی کاربردی ارائه میدهد تا والدین بیاموزند چگونه بدون فریاد، تنبیه یا مقایسه، مسیر رشد فرزندشان را هدایت کنند.
کتاب «تربیت یا تباهی؟!» نه موعظه میکند و نه شعار میدهد. بلکه همانطور که از نامش پیداست، پرسشی بنیادین را پیش روی هر پدر و مادری قرار میدهد: آیا ما واقعاً در حال تربیت فرزندمان هستیم یا بهناخودآگاه او را به سوی تباهی میرانیم؟
پاسخ به این پرسش، در لابهلای فصلهای کتاب نهفته است؛ جایی که نویسنده از خطاهای رایج تربیتی سخن میگوید، از پاداشهای نادرستی که کودک را وابسته و بیاعتماد میکند، از تهدیدهایی که امنیت روانی را میرباید و از سکوتهایی که گاه دردناکتر از فریادند.
یکی از برجستهترین ویژگیهای این کتاب، نگاه متوازن نویسنده به دو جنبه حیاتی تربیت است: عاطفه و منطق. او به والدین میآموزد که محبت بدون درایت، به همان اندازه خطرناک است که انضباط بدون عشق. بر اساس گفتههای او، کودکی که تنها در محیطی از امر و نهی بزرگ میشود، یاد میگیرد تابع باشد نه خلاق. و کودکی که بدون چارچوب، تنها در فضای محبت غرق شود، از درک مفهوم مسئولیت باز میماند.
نویسنده با قلمی صمیمی و دلنشین، والدین را به بازنگری در رفتارهای روزمرهشان فرا میخواند. او از پدر و مادری میگوید که برای آرام کردن فرزندشان فریاد میزنند و تصور میکنند با «تربیت سختگیرانه» کودکشان قویتر میشود، در حالی که واقعیت، عکس آن است.
کتاب تأکید میکند که پایههای شخصیت انسان در سالهای نخست زندگی شکل میگیرد و اگر در این سالها بهجای تهدید و مقایسه، بر گفتوگو، درک احساسات و احترام متقابل تمرکز کنیم، کودکی پرورش خواهیم داد که نهتنها مؤدب است بلکه درونش نیز آرام، با اعتماد و مسئول است.
زهرا امینی در «تربیت یا تباهی؟!» از تجربههای واقعی بهره میگیرد و بهجای نسخهپیچی کلیشهای، والدین را با مسیرهای عملی و آزمودهشده آشنا میسازد. او با لحنی آرام و مادرانه، دربارهی چگونگی تقویت هوش عاطفی، پرورش مهارتهای مالی و تصمیمگیری، آموزش تفکر نقاد و حتی تربیت معنوی سخن میگوید. در واقع، این کتاب تنها دربارهی رفتار با کودک نیست، بلکه دربارهی تحول در نگاه والدین است.
در بخشی از کتاب آمده است:
«اگر میخواهید فرزندتان انسانی شاد، مستقل، مسئول و باارزش شود، باید نخست خودتان الگوی چنین انسانی باشید. کودک، آنچه میبینَد را میآموزد، نه آنچه میشنود».
همین جمله بهتنهایی عصارهی فلسفهی تربیتی این اثر است؛ فلسفهای که یادآور میشود تربیت فرزند، بیش از آنکه پروژهای برای تغییر کودک باشد، سفری درونگرایانه برای رشد والدین است.
چاپ و طراحی این اثر نیز ساده و چشمنواز است. تصویر روی جلد، چهره معصوم کودکی را نشان میدهد که گویی با نگاهی پرسشگر از ما میپرسد: «مرا تربیت میکنی یا تباه؟» همین تصویر بهزیبایی پیام محوری کتاب را در نگاه نخست منتقل میکند.
کتاب «تربیت یا تباهی؟!» از آن دسته آثاری است که میتواند در هر خانهای چراغی روشن کند. خواندنش برای والدینی که دغدغه رشد سالم فرزندشان را دارند ضروری است، اما شاید مخاطب واقعیتر آن همهی ما باشیم — معلمها، مشاوران، و حتی بزرگسالانی که هنوز در جستوجوی پاسخ به زخمهای کودکی خود هستیم.
در جهانی که تربیت به رقابت، مقایسه و فشار تبدیل شده است، این کتاب یادمان میآورد که تربیت یعنی مهربانی آگاهانه؛ یعنی عشق همراه با حد و مرز؛ یعنی رشد در سایهی احترام.
زهرا امینی در این اثر ارزشمند، نهتنها به پرسشهای والدین پاسخ میدهد، بلکه نوری میتاباند بر تاریکترین گوشههای فراموششدهی تربیت انسان.
خواندن «تربیت یا تباهی؟!» فقط مطالعه یک کتاب نیست، بلکه تجربه یک بیداری است — بیداری در نقش والد، معلم و حتی انسان
نویسنده: زهرا امینی