ذخایر آبی البرز و تهران روی خط قرمز؛ مدیریت مصرف تنها راه نجات

سدها در خطر؛ هشدار برای تهران و البرز
ذخایر سد کرج که بخش عمده‌ای از آب شرب استان البرز و تهران را تأمین می‌کند، به پایین‌ترین سطح خود رسیده و مدیر امور آب کرج هشدار داده که در صورت ادامه خشکسالی، تنها حدود ۱۵ روز دیگر آب کافی در دسترس خواهد بود. هم‌اکنون ورودی آب به سد تنها ۲ متر مکعب در ثانیه است، در حالی که برداشت برای شرب حدود ۶ متر مکعب در ثانیه است؛ این وضعیت نشان می‌دهد که ذخایر موجود به سرعت در حال کاهش است و بخش عمده نیاز آبی این دو استان از ذخیره موجود تأمین می‌شود.
کارشناسان تأکید می‌کنند که ادامه مصرف فعلی در شرایطی که ورودی سد کمتر از برداشت است، می‌تواند در کوتاه‌مدت بحران آب در تهران و البرز را تشدید کند. این واقعیت، نیاز فوری به مدیریت مصرف، اولویت‌بندی تأمین آب شرب و صرفه‌جویی در مصارف غیرضروری را برجسته می‌کند. به گفته آنها، حتی با بارش‌های محدود، اگر الگوی مصرف اصلاح نشود، فشار بر سدهای این دو استان ادامه خواهد داشت و احتمال اعمال محدودیت‌های گسترده در دسترسی به آب شرب بسیار جدی است.

محدودیت برای پرمصرف‌ها؛ ضرورت کاهش ۱۰ درصدی
سخنگوی صنعت آب کشور هشدار داده که تداوم خشکسالی، شبکه تأمین آب پایتخت را با تهدید جدی مواجه کرده و اعمال محدودیت‌ها برای مشترکان پرمصرف آغاز شده است. او تأکید کرده که کاهش حداقل ۱۰ درصدی مصرف، تنها راه جلوگیری از اختلال گسترده در تأمین آب است و در صورت عدم همکاری مردم، محدودیت‌های شدیدتری اعمال خواهد شد. این سیاست نشان‌دهنده آن است که بحران آب دیگر صرفاً یک مسئله تکنیکی نیست و مشارکت اجتماعی و تغییر رفتار مصرف‌کنندگان به یک ضرورت ملی تبدیل شده است.

پایان خشکسالی به معنای پایان بحران نیست
کارشناسان تأکید می‌کنند که کاهش بارش‌ها و خشکسالی اخیر تنها بخش کوچکی از بحران آب را تشکیل می‌دهد. بحران کنونی ریشه در سال‌ها مصرف بی‌رویه، هدررفت آب در شبکه‌های توزیع، ناکارآمدی در کشاورزی و تغییرات اقلیمی دارد. حجم متوسط آب تجدیدپذیر کشور در سال گذشته به ۷۰ تا ۸۰ میلیارد مترمکعب رسیده است؛ این در حالی است که در شرایط نرمال، منابع تجدیدپذیر بسیار بالاتر بوده و اکنون ظرفیت کشور برای تأمین نیازهای اساسی کاهش یافته است. حتی بازگشت بارش‌ها به حد نرمال بدون اصلاح الگوی مصرف و بهبود مدیریت منابع، بحران آب ادامه خواهد داشت.

هدررفت و فرونشست؛ زنگ خطری برای تهران و البرز
هدررفت سالانه حدود ۵۰۰ میلیون مترمکعب آب در مسیر انتقال از سد طالقان به تهران، نمونه‌ای روشن از سوءمدیریت منابع آب است که توان تأمین پایدار شرب و صنایع این دو استان را به شدت تهدید می‌کند. این حجم از هدررفت، به معنای از دست رفتن منابع حیاتی در شرایطی است که ذخایر سدها و منابع زیرزمینی به پایین‌ترین سطح در دهه‌های اخیر رسیده‌اند.
همزمان، افزایش دما و تبخیر بالا فشار بر منابع محدود را تشدید کرده و احتمال وقوع بحران‌های زنجیره‌ای را افزایش می‌دهد. پیامد این وضعیت فراتر از مشکل تأمین آب شهری است: کاهش دسترسی به آب سالم می‌تواند باعث افزایش هزینه‌های اقتصادی، محدودیت در فعالیت‌های صنعتی و کشاورزی، و تشدید فرونشست زمین شود؛ پدیده‌ای که در برخی نقاط تهران سالانه تا ۳۰ سانتی‌متر ثبت شده و تهدیدی جدی برای زیرساخت‌های شهری و امنیت شهری ایجاد می‌کند.
کارشناسان هشدار می‌دهند که بدون اصلاح شبکه‌های انتقال و توزیع، کاهش هدررفت و مدیریت جامع منابع آب، تهران و البرز با بحران‌های همزمان زیست‌محیطی و اقتصادی مواجه خواهند شد. این وضعیت ضرورت تغییر فوری الگوی مصرف و سیاست‌گذاری هوشمندانه را برجسته می‌کند، زیرا هر قطره آب از دست رفته، در شرایط خشکسالی کنونی قابل جبران نیست.

راهکارهای اصلاح الگوی مصرف آب
کارشناسان معتقدند تنها راه عبور از بحران آب، اصلاح الگوی مصرف و مدیریت جامع منابع است. برخی راهکارهای پیشنهادی عبارتند از:
1. صرفه‌جویی خانگی و مدیریت مصرف روزمره: کاهش مصرف غیرضروری، استفاده از شیرآلات کم‌مصرف و آموزش خانواده‌ها و مدارس برای آگاه‌سازی درباره اهمیت هر قطره آب.
2. اصلاح کشاورزی و روش‌های آبیاری: جایگزینی سیستم‌های سنتی با آبیاری تحت فشار یا قطره‌ای، انتخاب محصولات کم‌آب و پایش دقیق خاک و آب.
3. بازچرخانی و استفاده مجدد آب: استفاده از آب تصفیه‌شده در ساختمان‌ها و صنایع، جمع‌آوری آب باران و تصفیه پساب صنعتی برای مصارف غیرشرب.
4. کاهش هدررفت و اصلاح شبکه‌های توزیع: نوسازی شبکه‌های فرسوده، شناسایی نقاط نشتی، نصب کنتورهای هوشمند و اعمال برنامه کاهش فشار در ساعات اوج مصرف.
5. سیاست‌گذاری و انگیزه‌های تشویقی: تعرفه‌های پلکانی، تشویق مشترکان به کاهش مصرف و حمایت از صنایع برای به‌کارگیری فناوری‌های کاهش مصرف آب.
کشور در نقطه‌ای حساس قرار دارد؛ بحران آب تنها با اقدامات فردی و جمعی مردم، اصلاح الگوی مصرف و سیاست‌گذاری مؤثر قابل مدیریت است. روزهای آینده تعیین‌کننده‌اند و هر قطره صرفه‌جویی می‌تواند به نجات منابع آبی کشور کمک کند. بازسازی منابع آبی نیازمند همکاری ملی، برنامه‌ریزی بلندمدت و تغییر رفتار مصرف‌کنندگان است تا کشور بتواند آینده‌ای پایدار و امن در تأمین آب داشته باشد.