پیام آشنا گزارش می دهد
تغذیه مصنوعی آبخوانهای البرز؛ راهی پرهزینه اما ضروری
۶ آبان ۱۴۰۴اختصاصی پیام آشنا- در حالی که دشتهای البرز با افت مداوم سطح آب زیرزمینی روبهرو است، دو طرح تغذیه مصنوعی در شرق و غرب استان با هدف جبران فشار بر منابع آبی آغاز شده است. کارشناسان این طرح را گامی مثبت میدانند، اما تأکید دارند تا زمانی که مدیریت مصرف و کنترل برداشتها بهطور همزمان اجرا نشود، تأثیر این اقدامات موقتی خواهد بود.
اجرای دو طرح تغذیه مصنوعی در دشتهای البرز
با اجرای دو طرح تغذیه مصنوعی در دشتهای هشتگرد و تهران–کرج، ظرفیت سالانه ۶۲ میلیون مترمکعب برای بازچرخانی و تزریق روانآبها به سفرههای زیرزمینی فراهم شده است. این طرحها، به گفته داوود نجفیان، مدیرعامل شرکت آب منطقهای البرز، بخشی از برنامه جامع جبران کسری مخازن زیرزمینی و کاهش فشار بر منابع آب است.
نجفیان میگوید پروژههای دیگری نیز در دست مطالعه است تا با هدایت پساب تصفیهشده به آبخوانها، روند احیای منابع آبی تسریع شود، هرچند وابستگی این طرحها به بارش و تشکیل روانآبها همچنان چالشی اساسی است.
در کنار این اقدامات، تکمیل خط دوم انتقال آب طالقان نیز نقش مهمی در تأمین آب شرب پایدار برای تهران و البرز دارد. با بهرهبرداری از این پروژه و راهاندازی تصفیهخانه دوم کرج، امکان برداشت یک مترمکعب در ثانیه آب و تخصیص ۲۵ میلیون مترمکعب برای شهرستانهای غربی استان فراهم شده است.
احیای آبخوانها؛ راهی پرهزینه اما اجتنابناپذیر
طرحهای تغذیه مصنوعی در ظاهر راهکاری فنی برای احیای منابع زیرزمینی هستند، اما در واقع بخشی از یک معادله اقتصادی–زیستمحیطی پیچیدهتر به شمار میروند. در کوتاهمدت، تزریق آب به آبخوانها میتواند روند افت سطح آب را کند و حتی در برخی مناطق متوقف کند، اما اگر الگوی مصرف آب در بخش کشاورزی ـ که بیش از ۸۵ درصد مصرف استان را به خود اختصاص میدهد ـ اصلاح نشود، این طرحها تنها نقش «مُسکن موقت» خواهند داشت.
از منظر اقتصادی، اجرای هر طرح تغذیه مصنوعی بنا بر برآوردهای وزارت نیرو، بین ۲۰ تا ۴۰ میلیارد تومان در سال هزینه دارد؛ رقمی که شامل احداث حوضچهها، کانالهای انتقال، زیرساختهای تزریق و عملیات نگهداری میشود. در شرایطی که بودجههای عمرانی کشور با محدودیت روبهروست، تداوم این طرحها بدون بازگشت اقتصادی یا کاهش هزینههای جانبی دشوار خواهد بود. با این حال، اگر این هزینه را در برابر زیان ناشی از افت سطح آبهای زیرزمینی ـ از جمله فرونشست زمین، کاهش بهرهوری اراضی کشاورزی و آسیب به زیرساختهای شهری ـ قرار دهیم، توجیه اقتصادی پروژهها تقویت میشود.
در بعد زیستمحیطی، استفاده از پساب تصفیهشده شهری بهعنوان منبع تغذیه مصنوعی، رویکردی نوآورانه و پایدار است که علاوه بر کاهش فشار بر منابع آب سطحی و جلوگیری از آلودگی رودخانهها، موجب افزایش رطوبت خاک، احیای پوشش گیاهی و کنترل گردوغبار در مناطق خشک دشتهای البرز میشود.
کارشناسان تأکید میکنند که اگر تغذیه مصنوعی با اصلاح الگوی کشت، بازچرخانی آب صنعتی و کنترل برداشت چاهها همراه شود، میتواند به عنوان یک سرمایهگذاری بلندمدت با بازده چندبعدی ـ اقتصادی، زیستمحیطی و اجتماعی ـ عمل کند؛ در غیر این صورت، تنها نقش یک مداخله پرهزینه اما ناپایدار را خواهد داشت.
البرز در نقطه حساسی از مدیریت منابع آب قرار دارد. اجرای طرحهای تغذیه مصنوعی و بهرهبرداری از آب طالقان میتواند بخشی از بحران را مهار کند، اما آینده منابع آبی استان در گرو سیاستگذاری همزمان در حوزه مصرف، کشاورزی و بازچرخانی پایدار است.
خبرهای مرتبط
- اغراق در اسراف — ۱۰ آبان ۱۴۰۴