کالابرگ الکترونیکی با سازوکار یکپارچه؛ نسخه ارتقا یافته حمایت معیشتی

هدف، تبدیل تهدید تحریم‌ها به فرصتی برای اصلاح ساختار حمایتی و کاهش فشار معیشتی بر دهک‌های پایین و متوسط است.

پادشکنندگی در برابر شوک تحریم
در شرایطی که تحریم‌های بازگشتی می‌تواند بر بازار ارز، تأمین کالاهای اساسی و سطح معیشت مردم اثر فوری بگذارد، دولت به‌جای رویکرد دفاعی، سیاستی موسوم به «پادشکنندگی» را در پیش گرفته است؛ یعنی اصلاح ساختارها در دل بحران.
مدنی‌زاده در نشست الکامپ ۱۴۰۴ تأکید کرد: «تمام سناریوها پیش‌بینی و تقسیم وظایف انجام شده است تا از بازارها دفاع کنیم.» از همین منظر، کالابرگ الکترونیکی به‌عنوان نخستین سپر حمایتی به میدان آمده است.

چرا کالابرگ در شرایط اسنپ‌بک؟
تجربه تحریم‌های گذشته نشان داده که نخستین اثر مکانیزم ماشه، جهش قیمتی و احتکار در بازار کالاهای اساسی است. کالابرگ با هدف مهار این چرخه، کالاهای ضروری را با قیمت یارانه‌ای در دسترس خانوارها قرار می‌دهد تا شوک ارزی مستقیماً به سفره مردم منتقل نشود.

سه هدف کلیدی طرح
۱. حمایت معیشتی هدفمند:
هر خانوار مشمول، اعتبار کالابرگی ماهانه برای خرید کالاهای اساسی دریافت می‌کند؛ فهرست کالاها ثابت و کنترل‌شده است تا از تورم خوراکی جلوگیری شود.
2. بهینه‌سازی مصرف ارز:
ارز ترجیحی صرفاً برای واردات کالاهای مشمول طرح تخصیص می‌یابد، تا منابع ارزی محدود کشور در مسیر مؤثر مصرف شود.
3. شفافیت و حذف رانت:
رهگیری دیجیتال مسیر کالا از گمرک تا فروشگاه نهایی، امکان فساد، قاچاق یا فروش خارج از شبکه را به حداقل می‌رساند.

نقش وزارت اقتصاد در بسته مقابله با تحریم
در بسته مقابله‌ای دولت، بانک مرکزی مأمور کنترل تورم و بازار ارز است، سازمان برنامه بر مدیریت هزینه‌ها متمرکز شده و وزارت صمت مسئول حفظ زنجیره تأمین است. وزارت اقتصاد اما محور هماهنگی مالی و فناوری این طرح است.
هم‌افزایی میان هوشمندسازی گمرکات، تسریع ترخیص کالا به سه روز، اصلاح آیین‌نامه‌های ثبت سفارش و کالابرگ الکترونیکی، نقشه راه یک اقتصاد دیجیتال مقاوم را شکل می‌دهد.

سازوکار اجرای کالابرگ
ن شناسایی مشمولان: بر پایه داده‌های پایگاه رفاه ایرانیان، ثبت احوال و تراکنش‌های بانکی.
• تخصیص اعتبار: اعتبار در کارت بانکی یا اپلیکیشن اختصاصی قابل‌مشاهده است و تنها در فروشگاه‌های متصل به سامانه قابل استفاده خواهد بود.
• پایش هوشمند: مرکز پایش اقتصادی وزارت اقتصاد روند مصرف و تورم کالاهای مشمول را رصد کرده و تغییرات لازم را اعمال می‌کند.

چالش‌ها و فرصت‌ها
اگرچه کالابرگ الکترونیکی می‌تواند اثر شوک تورمی را مهار کند و اعتماد عمومی را ترمیم نماید، اما تأمین مالی پایدار آن چالشی جدی است. در سناریوی طولانی‌شدن تحریم‌ها، دولت ناگزیر از استفاده از ابزارهای مالی مکمل مانند اوراق یا تهاتر داخلی خواهد بود.
با این حال، کارشناسان معتقدند موفقیت طرح می‌تواند مقدمه‌ای برای اصلاح ساختار یارانه‌ای کشور باشد.

تداوم نگاه حمایتی در مجلس
حمیدرضا حاجی‌بابایی، نایب‌رئیس مجلس شورای اسلامی نیز در نطق اخیر خود بر لزوم تسریع اجرای کالابرگ تأکید کرد. او با اشاره به پرداخت سالانه حدود ۲۰ میلیارد دلار یارانه کالاهای اساسی و دارو گفت: «حق نیست با این حجم از هزینه، نابسامانی در بازار وجود داشته باشد.»
وی خواستار اقدام فوری وزارت رفاه برای اجرای مصوبه مجلس در خصوص کالابرگ شد و تأکید کرد که «رضایت عمومی مردم باید اولویت نخست سیاست‌گذاران باشد.»

کالابرگ الکترونیکی در بسته مقابله با مکانیزم ماشه، تنها یک طرح حمایتی نیست؛ بلکه نشان‌دهنده چرخش دولت به سوی حمایت هدفمند و مبتنی بر داده است. اگر هماهنگی نهادی، شفافیت اجرایی و تأمین مالی پایدار محقق شود، این طرح می‌تواند از یک ابزار اضطراری ضدتحریم، به سکوی اصلاحات پایدار در اقتصاد ایران تبدیل شود.