حذف صفرها از اسکناس، نه از تورم!

مجلس شورای اسلامی در جلسه علنی روز یکشنبه، لایحه اصلاح قانون پولی و بانکی کشور را با هدف حذف چهار صفر از پول ملی تصویب کرد. در این رأی‌گیری، از مجموع ۲۶۳ نماینده حاضر، ۱۴۴ رأی موافق، ۱۰۸ رأی مخالف و ۳ رأی ممتنع به ثبت رسید. با این تصمیم، «تومان» به‌عنوان واحد رسمی پول کشور و «قِران» به‌عنوان واحد خرد آن تعیین شد. هر تومان جدید معادل ۱۰ هزار ریال قدیم خواهد بود.

این مصوبه در حالی به تصویب رسید که روند بررسی آن بیش از دو دهه به طول انجامیده است. از دولت‌های پیشین تا امروز، ایده حذف صفر از پول ملی همواره به‌عنوان یکی از ابزارهای اصلاح نظام پولی مطرح بوده، اما به دلایل مختلف از جمله تورم مزمن، ضعف ساختار اقتصادی و عدم آمادگی زیرساخت‌های بانکی، هر بار متوقف مانده است.

هدف از حذف صفرها؛ تسهیل یا تحول؟

به گفته مدافعان طرح، حذف صفرها گامی در جهت «ساده‌سازی محاسبات پولی»، «کاهش هزینه چاپ اسکناس» و «افزایش کارایی مبادلات نقدی» است. بانک مرکزی نیز در توضیح خود اعلام کرده که این اصلاح می‌تواند در کنار سیاست‌های کنترل تورم و ثبات مالی، به بازسازی اعتماد عمومی نسبت به پول ملی کمک کند.

اما منتقدان معتقدند که این اقدام بیشتر جنبه نمادین دارد تا اصلاح ساختاری. حسین صمصامی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، با رد دلایل بانک مرکزی، تأکید کرده است که حذف صفرها به‌تنهایی قادر به مهار تورم یا افزایش رشد اقتصادی نیست و حتی می‌تواند در کوتاه‌مدت با گرد کردن قیمت‌ها، تورم جزئی ایجاد کند.

چالش‌های اجرایی؛ از نرم‌افزار تا فرهنگ مالی

اجرای این تصمیم نیازمند اصلاح گسترده سامانه‌های بانکی، دستگاه‌های خودپرداز، پایانه‌های فروش، نرم‌افزارهای حسابداری و حتی سیستم‌های مالیاتی است. برآوردها نشان می‌دهد که این تغییر، هزینه و زمان قابل‌توجهی طلب می‌کند و باید در یک دوره گذار چندساله با آموزش عمومی و نظارت دقیق همراه باشد تا از سردرگمی و سوءاستفاده‌های احتمالی جلوگیری شود.

از سوی دیگر، تغییر واحد پول، به‌ویژه در ذهن مردم، نیازمند یک فرآیند فرهنگی است. تجربه کشورهایی چون ترکیه و برزیل نشان می‌دهد که موفقیت حذف صفرها تنها در صورتی ممکن است که هم‌زمان با آن، اصلاحات پولی و مالی گسترده‌تری نیز صورت گیرد.

نقش اثر روانی در اقتصاد

غلامرضا تاجگردون، رئیس کمیسیون برنامه و بودجه مجلس، در واکنش به این مصوبه گفت: «حذف چهار صفر به‌صورت انتزاعی تأثیری بر تورم ندارد، اما می‌تواند اثر روانی مثبتی در ذهن جامعه ایجاد کند و نظام محاسبات مالی را ساده‌تر سازد.» به اعتقاد وی، این اقدام تنها زمانی مفید خواهد بود که بانک مرکزی در قالب یک مدل جامع پولی، نرخ ارز و سیاست‌های پولی را به‌صورت هم‌زمان تنظیم کند.

تصویب حذف چهار صفر از پول ملی را می‌توان گامی مهم در مسیر نوسازی نظام پولی ایران دانست، اما این گام بدون اصلاحات عمیق‌تر اقتصادی، ثبات نرخ ارز، کنترل تورم و ارتقای بهره‌وری تولید، به تنهایی قادر به بازگرداندن «قدرت خرید» یا «اعتبار پول ملی» نخواهد بود.

به نظر می‌رسد این تصمیم بیش از آنکه نقطه پایان یک مسیر باشد، آغاز مرحله‌ای تازه از آزمون سیاست‌گذاری اقتصادی در ایران است؛ مرحله‌ای که نتیجه آن، وابسته به نحوه اجرا، همراهی افکار عمومی و ثبات سیاست‌های کلان اقتصادی خواهد بود.