سفره مردم، خط مقدم تصمیم‌ها

معیشت؛ اولویت نخست در شرایط ویژه

شرایط جنگ، دولت و مجلس را ناگزیر کرده است تا میان ده‌ها مسئله مهم، دست به انتخاب بزنند. محمدباقر قالیباف در نشست شورای هماهنگی مجلس با صراحت اعلام کرد که در وضعیت فعلی باید میان موضوعات «مهم» و «فوری» تفکیک قائل شد و آن دسته از مسائل که هم اهمیت و هم فوریت دارند، در صدر دستور کار قرار گیرند. از نگاه رئیس مجلس، تأمین معیشت مردم و نیروهای مسلح دقیقاً در همین دسته قرار می‌گیرد.

این سخنان از آن جهت اهمیت دارد که برای نخستین بار پس از پایان بحران اخیر، اولویت اقتصادی به‌صورت رسمی بالاتر از بسیاری از برنامه‌های توسعه‌ای و حتی اصلاحات ساختاری قرار گرفته است. بازنگری در برنامه هفتم توسعه و اصلاح بودجه نیز از همین زاویه مطرح شده؛ یعنی انطباق اسناد بالادستی با شرایط جدید کشور، نه اجرای بدون انعطاف برنامه‌های گذشته.

حساسیت روی بنزین؛ تجربه‌ای که فراموش نشده است

در کنار موضوع معیشت، قیمت بنزین نیز به یکی از مهم‌ترین محورهای جلسه علنی مجازی مجلس در روز سه شنبه تبدیل شد. دلیل این حساسیت روشن است؛ تجربه‌های گذشته نشان داده هرگونه تغییر در قیمت سوخت، تنها یک تصمیم اقتصادی نیست بلکه آثار اجتماعی، روانی و تورمی گسترده‌ای به دنبال دارد.

به همین دلیل، چندین نماینده نسبت به انتشار اخبار مربوط به احتمال افزایش قیمت بنزین هشدار دادند. روح‌الله لک‌علی‌آبادی تصریح کرد که در شرایط فعلی نباید با تصمیم‌های شوک‌آور، شیرینی موفقیت‌های اخیر کشور را برای مردم تلخ کرد و تجربه حذف ارز ترجیحی نباید تکرار شود.

همزمان حسینعلی حاجی‌دلیگانی نیز با اشاره به اثر مستقیم افزایش قیمت بنزین بر قیمت کالاها و خدمات، خواستار جلوگیری از چنین تصمیمی شد و تأکید کرد که حتی طرح این موضوع نیز نگرانی عمومی ایجاد می‌کند.

بنزین گران نمی شود

مهم‌ترین بخش این نشست شاید پاسخ علی نیکزاد، نایب‌رئیس مجلس، به نگرانی‌های موجود بود. وی با استناد به توضیحات رئیس سازمان برنامه و بودجه اعلام کرد که افزایش قیمت بنزین منتفی است و دولت به جای افزایش نرخ، جابه‌جایی سهمیه سوخت را دنبال خواهد کرد.

این موضع‌گیری از چند جهت قابل توجه است. نخست آنکه بازار و افکار عمومی طی هفته‌های اخیر نسبت به احتمال اصلاح قیمت حامل‌های انرژی حساس شده بودند و انتشار اخبار غیررسمی، زمینه شکل‌گیری انتظارات تورمی را فراهم کرده بود. اعلام رسمی منتفی بودن افزایش قیمت، در واقع تلاشی برای مهار همین انتظارات است.

از سوی دیگر، تجربه اقتصاد ایران نشان داده که گاهی صرف انتشار شایعه افزایش قیمت بنزین، پیش از اجرای هر تصمیمی، موجب رشد قیمت برخی کالاها می‌شود. بنابراین تکذیب رسمی این موضوع می‌تواند به کاهش التهاب بازار کمک کند.

اقتصاد؛ میدان اصلی تصمیم‌گیری

آنچه از مجموعه مباحث مجلس برمی‌آید، این است که اولویت‌های کشور نسبت به ماه‌های گذشته تغییر کرده است. اگر در دوره جنگ، تمرکز اصلی بر امنیت و مدیریت بحران بود، اکنون بازسازی اقتصاد، حفظ قدرت خرید مردم و جلوگیری از افزایش هزینه‌های زندگی به محور اصلی سیاست‌گذاری تبدیل شده است.

فهرست موضوعاتی که رؤسای کمیسیون‌های مجلس مطرح کردند نیز همین تغییر رویکرد را نشان می‌دهد؛ از تأمین ارز و پرداخت مطالبات گندم‌کاران گرفته تا نهاده‌های دامی، دارو، بیمه، تولید کشاورزی، بهینه‌سازی مصرف سوخت و وضعیت بنزین. تقریباً تمام این موارد مستقیماً با سفره مردم ارتباط دارد.

آزمون اعتماد عمومی

با این حال، اعلام اولویت داشتن معیشت مردم، تنها آغاز مسیر است. افکار عمومی بیش از هر چیز، نتایج عملی این رویکرد را قضاوت خواهد کرد. کنترل تورم، ثبات بازار ارز، تأمین کالاهای اساسی، پرداخت مطالبات تولیدکنندگان و جلوگیری از تصمیم‌های ناگهانی، معیارهایی هستند که میزان موفقیت این سیاست را مشخص خواهند کرد.

همچنین اگرچه دولت فعلاً افزایش قیمت بنزین را منتفی اعلام کرده، اما مسئله ناترازی انرژی همچنان پابرجاست و جابه‌جایی سهمیه سوخت نیز در صورت اجرای نادرست می‌تواند محل بحث و نقد باشد. بنابراین مدیریت این حوزه نیازمند اقناع افکار عمومی، اطلاع‌رسانی شفاف و پرهیز از تصمیم‌های غافلگیرکننده است.

پیام نشست اخیر مجلس را می‌توان در یک جمله خلاصه کرد؛ در شرایط کنونی، مهم‌ترین میدان سیاست، اقتصاد و معیشت مردم است. تأکید همزمان بر حمایت از معیشت، بازنگری در بودجه، اصلاح اولویت‌های برنامه هفتم و اعلام منتفی بودن افزایش قیمت بنزین، نشان می‌دهد که مسئولان تلاش دارند از شکل‌گیری شوک اقتصادی جدید جلوگیری کنند.

با این حال، موفقیت این رویکرد تنها زمانی قابل لمس خواهد بود که مردم آثار آن را در بازار، ثبات قیمت‌ها و کاهش فشار هزینه‌های زندگی مشاهده کنند. در غیر این صورت، صرف اعلام اولویت‌ها، بدون اجرای سیاست‌های مؤثر، نمی‌تواند انتظارات جامعه را برآورده سازد.