دیپلماسی هم‌پای میدان

مهم‌ترین محور سخنان سخنگوی وزارت خارجه، تأیید ادامه فعالیت‌های دیپلماتیک همزمان با تحولات میدانی بود. بقایی اعلام کرد در روزهای اخیر، علاوه بر اقدامات نیروهای مسلح، دستگاه دیپلماسی نیز فعال بوده و پیشنهادها و ایده‌هایی از سوی برخی میانجی‌ها برای توقف تنش‌ها به تهران رسیده است. او بدون اشاره به جزئیات این پیشنهادها یا نام میانجی‌ها، تأکید کرد که ایران از هر اقدامی که بتواند به توقف حملات و کاهش تنش‌ها منجر شود استقبال می‌کند، اما این موضوع به معنای عقب‌نشینی از حق دفاع مشروع کشور نیست.

بقایی در پاسخ به پرسشی درباره احتمال ازسرگیری مذاکرات با آمریکا نیز تلاش کرد دوگانه رایج «مذاکره یا جنگ» را رد کند. او گفت تصور اینکه دیپلماسی در تعارض با دفاع قرار دارد، نادرست است و هر دو ابزار در خدمت تأمین منافع ملی قرار دارند. به گفته وی، همان‌گونه که نیروهای مسلح مسئول دفاع از کشور هستند، دیپلمات‌ها نیز وظیفه دارند با استفاده از ابزار سیاسی و حقوقی از منافع ایران دفاع کنند. این موضع را می‌توان یکی از مهم‌ترین پیام‌های نشست خبری دانست؛ پیامی که نشان می‌دهد تهران همچنان مسیر دیپلماسی را مسدود نمی‌داند، اما آن را در چارچوب شرایط میدانی تعریف می‌کند.

سخنگوی وزارت خارجه در بخش دیگری از نشست، بار دیگر آمریکا را به نقض تعهدات خود متهم کرد. وی درباره یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا گفت این سند هیچ ابهامی نداشته و متن آن کاملاً روشن است. از نگاه وزارت خارجه، توقف اجرای تعهدات از سوی ایران، واکنشی به نقض تعهدات طرف مقابل بوده و اصل حاکم بر این تفاهم، «تعهد در برابر تعهد» است. بقایی تصریح کرد تا زمانی که طرف مقابل به تعهدات خود پایبند نباشد، اجرای تفاهم نیز معنایی نخواهد داشت.

بخش قابل توجهی از سخنان سخنگوی وزارت خارجه به محکومیت حملات صورت‌گرفته علیه زیرساخت‌های ایران اختصاص داشت. او حمله به پل‌ها، مراکز درمانی، تأسیسات خدماتی و زیرساخت‌های غیرنظامی را مصداق نقض آشکار حقوق بین‌الملل دانست و تأکید کرد این اقدامات نه تنها خللی در اراده ایران ایجاد نمی‌کند، بلکه موجب انسجام بیشتر مردم خواهد شد. بقایی همچنین از ادامه مستندسازی حملات صورت‌گرفته در میناب و لامرد خبر داد و گفت این اسناد برای پیگیری‌های حقوقی و بین‌المللی مورد استفاده قرار خواهند گرفت.

در حوزه سیاست منطقه‌ای نیز موضوع تنگه هرمز جایگاه ویژه‌ای در نشست داشت. سخنگوی وزارت خارجه اعلام کرد ایران و عمان به عنوان دو کشور ساحلی این آبراه، در حال رایزنی برای تدوین سازوکارهای لازم جهت مدیریت آن هستند. او تأکید کرد ایران اجازه نخواهد داد از این گذرگاه راهبردی علیه منافع ملی کشور سوءاستفاده شود و با اشاره به برخی اظهارات مقام‌های آمریکایی درباره کاهش نقش ایران در تنگه هرمز، گفت این آبراه «قابل به حاشیه رفتن نیست».

بقایی در بخش دیگری از نشست، از سکوت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نسبت به حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران انتقاد کرد و گفت این سکوت به اعتماد تهران نسبت به آژانس آسیب می‌زند. به اعتقاد وی، حمله به تأسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز ایران، برخلاف قواعد بین‌المللی و تعهدات مرتبط با رژیم عدم اشاعه است و جامعه جهانی باید در برابر آن موضع‌گیری کند.

در پاسخ به پرسش‌هایی درباره روابط خارجی، سخنگوی وزارت خارجه از حضور وزیر امور خارجه در اجلاس وزرای خارجه سازمان همکاری شانگهای خبر داد و اعلام کرد ایران همچنین میزبان یک مقام بلندپایه عراقی خواهد بود. او سفر نخست‌وزیر عراق به تهران را نیز مهم توصیف کرد و گفت در این سفر موضوعاتی مانند امنیت مشترک، همکاری‌های مرزی و توسعه روابط دوجانبه مورد بررسی قرار خواهد گرفت و احتمال امضای چند یادداشت تفاهم نیز وجود دارد.

بقایی همچنین برخی اخبار منتشرشده درباره روابط ایران با پاکستان و کوبا را رد کرد. وی ادعای تعیین «خط قرمز» از سوی پاکستان برای ایران را تکذیب کرد و همچنین گزارش‌های مربوط به حضور مستشاران نظامی ایران در کوبا را «دروغ» خواند.

در مجموع، نشست خبری این هفته بیش از هر چیز بر یک پیام واحد استوار بود؛ اینکه جمهوری اسلامی ایران در شرایط کنونی، راهبرد «دیپلماسی همراه با دفاع» را دنبال می‌کند. از نگاه وزارت امور خارجه، فعالیت میانجی‌ها و دریافت پیشنهادهای جدید برای کاهش تنش، به معنای کنار گذاشتن گزینه دفاع نیست و تهران همچنان معتقد است مسیر سیاسی و میدانی باید به صورت همزمان پیش بروند. این موضع، در کنار تأکید بر پیگیری حقوقی حملات اخیر، حفظ نقش ایران در تنگه هرمز و انتقاد از عملکرد آمریکا و آژانس، مهم‌ترین خطوط سیاست خارجی اعلام‌شده در این نشست خبری را تشکیل می‌دهد.