صادرات؛ موتور محرک رشد اقتصادی

امیرمسعود سلطانخانی: یکی از حوزه‌های مهم و تأثیرگذار بر تولید ناخالص داخلی در کشور، صادرات غیرنفتی است که می‌تواند از مجاری مختلف بر تولید ناخالص داخلی اثرگذار باشد. اقتصاد ایران که به واسطه درآمدهای نفتی و نوسانات عمده آن نتوانسته است آن‌گونه که باید بخش غیرنفتی خود را بهبود دهد، می‌تواند در شرایط تنگنای درآمدهای نفتی از جایگزینی صادرات غیرنفتی برای جبران صادرات نفتی بهره ببرد و این اقدام از ضروریات اقتصاد کشور برای گذار به یک اقتصاد سالم و با درآمدهای پایدار است.
صادرات غیرنفتی در اقتصادهای تک‌محصولی و نفتی، یکی از بخش‌هایی است که می‌تواند به تنوع‌بخشی در تجارت و اقتصاد کشور کمک شایانی کند.
صادرات یکی از مهم‌ترین عوامل توسعه اقتصادی به شمار می‌رود و می‌تواند نقش مهمی در پیشرفت اقتصادی داشته باشد.
صادرات مزایای زیادی از جمله پایین آمدن هزینه تولید به سبب بهره‌گیری کامل از ظرفیت تولید، افزایش درآمد و سودآوری کشاورزان، ایجاد اشتغال، کسب اعتبار و در نهایت رشد اقتصادی کشور را به دنبال دارد.
به‌کارگیری اصول استاندارد، ایجاد بِرَند و نظارت بر صادرات و واردات بخش کشاورزی، به افزایش صادرات این بخش کمک بسیاری خواهد کرد.
به طور کلی، مزیت‌هایی را که در صادرات کشاورزی می‌توان ایجاد نمود، به‌کارگیری اصول استاندارد در تولید محصولات زراعی و باغی، ایجاد بِرَندهای ملّی برای محصولات تولیدی بخش زراعت و باغبانی، جلوگیری از نوسانات شدید قیمت و ضرورت نظارت بر صادرات، واردات و بازار محصولات کشاورزی است.
چالش‌های عمده بخش کشاورزی را ساختار نیروی انسانی، رابطه مبادله بخش کشاورزی با سایر بخش‌های اقتصادی، واردات بی‌رویه و کاهش قدرت رقابت تولیدات داخلی، نارسایی سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی، شرایط اقلیمی و پایین بودن نرخ بهره‌وری دانست.
دعوت، ترغیب و حمایت از سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی برای تأسیس کارخانه‌های صنایع تبدیلی، فرآوری و بسته‌بندی محصولات کشاورزی (ایجاد صنایع تبدیلی باعث افزایش ماندگاری محصولات، عرضه مناسب‌تر و افزایش ارزش افزوده محصول می‌شود.)
فقدان شبکه اطلاع‌رسانی کارآمد برای کسب اطلاعات از وضعیت بازارهای داخلی و بین‌المللی محصولات کشاورزی (شناخت بازارهای هدف)، از مهم‌ترین موانع توسعه صادرات محصولات کشاورزی است.
ایجاد نشان تجاری، به‌ویژه برای محصولات شاخص صادراتی نظیر کشمش، راهکاری تأثیرگذار در بهبود صادرات است.
استفاده از نتایج علمی و تحقیقاتی کشاورزی برای تولید محصولات با کیفیت، سالم و ارگانیک برای صادرات بیشتر، راهکاری بنیادین در توسعه صادرات قلمداد می‌شود.
فعالان در حوزه صادرات، نوسانات بازار ارز و تأثیر مستقیم آن بر فضای تجاری، به‌ویژه صادرات، را مانعی در افزایش صادرات عنوان نموده‌اند.
تنظیم، تسهیل و شفاف‌سازی سیاست‌های تجاری کشور متناسب با راهبرد توسعه صادرات، برای حمایت از صادرکنندگان و توسعه صادرات کشور با توجه به سیاست‌ها و برنامه‌های کلان اقتصاد مقاومتی، از راهکارهای توسعه صادرات است.
نقش صنایع تبدیلی، فرآوری، بسته‌بندی، بِرَندسازی، حمل و نقل و بازاررسانی در صادرات مؤثر است، اما باعث تعجب است که چرا عنایتی به این بخش‌ها نمی‌شود. صدور محصولات تولید شده قبل از فرآوری شدن، بدون ارزش افزوده، مانعی در توسعه صادرات محصولات کشاورزی است.
حمل و نقل تخصصی برای جلوگیری از پایین آمدن کیفیت محصول در زمان حمل، افزایش سرعت صادرات و پایین آوردن هزینه‌ها می‌تواند از برنامه‌های تأثیرگذار در بهبود صادرات باشد.
برگزاری نمایشگاه‌های محصولات کشاورزی در کشورهای مختلف و فراهم کردن امکانات آسان برای شرکت تولیدکنندگان ایرانی در این نمایشگاه‌ها و همچنین اعزام هیئت‌های صادراتی به کشورهای مختلف در زمینه بازاریابی، پیشنهادی برای بهبود صادرات است.
عدم ثبات قیمت محصولات کشاورزی (افزایش یا کاهش قیمت تمام شده تولید محصول به دلیل نبود الگوی کشت مناسب، افزایش نهاده‌های تولید و تنش در نرخ جهانی محصولات)، از دیگر مشکلات توسعه صادرات محصولات کشاورزی است.
صادرات محصولات کشاورزی امکان استفاده از بازارهای جهانی را برای رشد تولید داخلی مهیّا کرده و بنگاه‌های تولیدی و تجاری را قادر می‌کند تا از محدودیت‌های بازار داخلی رها شده و با توسعه صادرات، بازارهای جهانی را هدف قرار دهند و از صرفه‌های اقتصادی حاصل در تولید بیشتر بهره‌برداری کنند.
ایران کشوری است که دارای مزیت‌های فراوانی در تولید کالاها است. در زمینه منابع طبیعی، نفت و گاز و معادن کانی و غیرکانی از کشورهای غنی محسوب می‌شود. در زمینه نیروی انسانی ـ طبق آمار موجود ـ ایران از جمعیت جوان برخوردار است که اگر با مدیریت صحیح همراه شود، می‌تواند به عنوان یکی از مزیت‌های کشور در زمینه تولید و صادرات تلقی شود. همچنین به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص ایران و واقع شدن در مسیر شرق به غرب و ارتباط با دریا از شمال و جنوب، یکی از بهترین موقعیت‌های استراتژیک را به‌ویژه برای صادرات پدید آورده است.
بی‌ثباتی درآمدهای ارزی نه تنها امکان برنامه‌ریزی بلندمدت را از برنامه‌ریزان اقتصادی سلب می‌کند، بلکه باعث شکست برنامه‌های تدوینی نیز خواهد شد؛ بنابراین توجه به امر صادرات غیرنفتی جهت افزایش درآمدهای ارزی، با توجه به نوسانات قیمت نفت در بازارهای جهانی، ضروری خواهد بود.