نماز وداع با «رهبر شهید»؛ بزرگ‌ترین بدرقه مردمی

شکست روایت‌سازی دشمن در میدان افکار عمومی

در شرایطی که دشمنان جمهوری اسلامی طی هفته‌های گذشته تلاش گسترده‌ای برای القای شکاف اجتماعی، تضعیف روحیه عمومی و ایجاد یأس در جامعه دنبال می‌کردند، حضور صدها هزار نفر از مردم در مصلای تهران، روایت دیگری از واقعیت جامعه ایران را به نمایش گذاشت؛ روایتی که نشان داد پیوند مردم با آرمان‌های انقلاب اسلامی و نظام جمهوری اسلامی همچنان مستحکم است و شهادت شخصیت‌های برجسته نه تنها موجب تزلزل این پیوند نمی‌شود، بلکه سرمایه همبستگی ملی را تقویت می‌کند.

وحدت ملی حول محور انقلاب

آنچه در این مراسم بیش از هر چیز جلب توجه می‌کرد، حضور همزمان مردم و مسئولان در کنار یکدیگر بود. رؤسای سه قوه، فرماندهان ارشد نظامی، شخصیت‌های حوزوی و سیاسی و خانواده رهبر شهید در صفوف نماز، تصویری از وحدت در ساختار سیاسی کشور ارائه کردند؛ تصویری که در ادبیات سیاسی جمهوری اسلامی از آن به عنوان «وحدت حول محور ولایت و انقلاب» یاد می‌شود. این همدلی در شرایطی شکل گرفت که جمهوری اسلامی همچنان در معرض فشارهای سیاسی، امنیتی و رسانه‌ای دشمنان قرار دارد و هرگونه نشانه از انسجام داخلی، معادلات طرف مقابل را با چالش مواجه می‌کند.

سرمایه اجتماعی؛ مهم‌ترین پشتوانه نظام

حضور گسترده مردم از ساعات اولیه بامداد و امتداد صفوف نماز تا خیابان‌های اطراف مصلی، حامل پیام روشنی بود؛ اینکه سرمایه اجتماعی نظام، برخلاف روایت‌سازی رسانه‌های معاند، همچنان ظرفیت بسیج عمومی در بزنگاه‌های تاریخی را دارد. شعارهای مردم، فضای معنوی مراسم و بدرقه باشکوه پیکرهای مطهر شهدا، همگی بیانگر آن بود که فرهنگ ایثار و شهادت همچنان یکی از مؤلفه‌های اصلی هویت سیاسی و اجتماعی جمهوری اسلامی محسوب می‌شود.

بازتاب جهانی یک حضور تاریخی

بعد دیگر این مراسم، بازتاب گسترده آن در رسانه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی بود. رسانه‌هایی از جهان عرب تا شرق آسیا، از سی‌ان‌ان عربی و روسیا الیوم گرفته تا ژاپن‌تایمز و رسانه‌های منطقه، حضور گسترده مردم در مراسم را پوشش دادند. اگرچه هر رسانه با زاویه نگاه خود به این رویداد پرداخت، اما وجه مشترک اغلب گزارش‌ها، اذعان به حجم کم‌سابقه جمعیت و اهمیت سیاسی این مراسم بود؛ موضوعی که نشان می‌دهد چنین رخدادهایی صرفاً یک خبر داخلی نیست، بلکه به بخشی از معادلات ادراکی درباره جمهوری اسلامی در سطح منطقه و جهان تبدیل می‌شود.

مدیریت منسجم؛ نمایش توان اجرایی کشور

نکته قابل توجه دیگر، مدیریت منظم و کم‌حاشیه این مراسم بود. با وجود حضور انبوه جمعیت، هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف از جمله مترو، پلیس راهور، هلال احمر، اورژانس، آتش‌نشانی و سایر نهادهای خدمات‌رسان، موجب شد آیین وداع بدون حادثه خاصی برگزار شود. این موضوع علاوه بر نمایش توان مدیریتی کشور در برگزاری اجتماعات میلیونی، نشان داد تجربه سال‌های گذشته در مدیریت مناسبت‌های بزرگ ملی و مذهبی، امروز به یک ظرفیت اجرایی قابل اتکا تبدیل شده است.

جنگ روایت‌ها و پیام راهبردی مراسم

از منظر راهبردی نیز این مراسم را باید در چارچوب جنگ روایت‌ها تحلیل کرد. در فضای رسانه‌ای امروز، هر تصویر و هر اجتماع مردمی می‌تواند بخشی از نبرد ادراکی میان جمهوری اسلامی و مخالفان آن باشد. دشمن تلاش می‌کند ایران را کشوری دچار واگرایی و بحران مشروعیت معرفی کند، اما تصاویر منتشرشده از مصلای تهران و حضور پرشمار مردم، روایت متفاوتی را به افکار عمومی جهان مخابره کرد؛ روایتی که بر استمرار انسجام اجتماعی، جایگاه فرهنگ شهادت و ظرفیت بسیج مردمی در جمهوری اسلامی تأکید دارد.

پیام مصلای تهران برای آینده

بی‌تردید شهادت شخصیت‌های برجسته برای هر کشوری ضایعه‌ای بزرگ محسوب می‌شود، اما تجربه چهار دهه گذشته نشان داده است که جمهوری اسلامی همواره از دل این حوادث، سرمایه‌ای تازه برای تقویت انسجام ملی و استمرار مسیر انقلاب اسلامی خلق کرده است. مراسم باشکوه نماز بر پیکر رهبر شهید نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است؛ آیینی که از یک سو جلوه‌ای از سوگ و اندوه ملت ایران بود و از سوی دیگر، پیام اقتدار، همبستگی و پایداری را به داخل و خارج از کشور مخابره کرد.

اکنون و پس از پایان این مراسم، مهم‌ترین پیام آن را می‌توان در یک جمله خلاصه کرد؛ جمهوری اسلامی همچنان از پشتوانه مردمی برخوردار است و هرچه فشارهای خارجی و عملیات روانی دشمنان افزایش یابد، سرمایه اجتماعی برخاسته از فرهنگ ایثار و شهادت می‌تواند به عاملی برای بازتولید انسجام ملی و تقویت اقتدار نظام تبدیل شود؛ واقعیتی که مراسم باشکوه مصلای امام خمینی(ره) بار دیگر آن را در برابر دیدگان جهانیان به نمایش گذاشت.