سوئیس؛ ایستگاه ارزیابی تعهدات طرف بدعهد

در شرایطی که برخی رسانه‌های غربی تلاش دارند نشست سوئیس را به‌عنوان آغاز مرحله نهایی مذاکرات میان ایران و آمریکا معرفی کنند، مقامات جمهوری اسلامی ایران تأکید دارند که این نشست در واقع نخستین محک جدی برای سنجش اراده عملی طرف مقابل در اجرای تعهدات پذیرفته‌شده است. از همین رو، تهران ورود به هرگونه مذاکره جامع و نهایی را منوط به مشاهده اقدامات ملموس و قابل راستی‌آزمایی از سوی آمریکا می‌داند.

راستی‌آزمایی؛ مطالبه اصلی تهران

بر اساس مواضع اعلام‌شده از سوی مسئولان کشور، محور اصلی حضور هیئت ایرانی در سوئیس نه آغاز مذاکرات نهایی، بلکه ارزیابی میزان پایبندی طرف مقابل به تعهدات مندرج در یادداشت تفاهم اسلام‌آباد است. جمهوری اسلامی ایران تأکید دارد که ورود به مرحله دوم و مذاکرات جامع تنها در صورتی امکان‌پذیر خواهد بود که اجرای عملی تعهدات توافق‌شده از سوی آمریکا آغاز شده و استمرار یابد.

در همین چارچوب، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، پیش از سفر هیئت ایرانی تصریح کرد که ارزش هر توافقی در مرحله اجرا مشخص می‌شود و جمهوری اسلامی ایران با توجه به سوابق بدعهدی طرف مقابل، اجرای دقیق تعهدات را با جدیت دنبال خواهد کرد. وی همچنین تأکید کرد که آغاز مذاکرات برای دستیابی به توافق نهایی منوط به اجرای بندهای کلیدی تفاهم‌نامه، از جمله بندهای یک، چهار، پنج، ۱۰ و ۱۱ است؛ موضوعی که به گفته تهران هنوز به‌طور کامل محقق نشده است.

این موضع در واقع ادامه همان راهبردی است که جمهوری اسلامی ایران پس از تجربه توافق هسته‌ای و خروج یکجانبه آمریکا از برجام در پیش گرفته است؛ راهبردی که بر اساس آن، وعده‌ها و اظهارات سیاسی جای خود را به معیارهای عینی، قابل اندازه‌گیری و قابل راستی‌آزمایی داده‌اند.

هیئتی با ترکیب سیاسی و اقتصادی

ترکیب هیئت اعزامی جمهوری اسلامی ایران نیز نشان‌دهنده ماهیت و اولویت‌های این مرحله از گفت‌وگوهاست. حضور وزیر امور خارجه، معاون بین‌الملل دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، رئیس کل بانک مرکزی، مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران و معاون حقوقی و بین‌الملل وزارت امور خارجه در کنار رئیس هیئت ایرانی، بیانگر آن است که موضوعات اقتصادی، مالی و اجرایی سهم مهمی از مذاکرات را به خود اختصاص داده‌اند.

از نگاه تهران، هرگونه پیشرفت در مسیر گفت‌وگوها باید با کاهش عملی آثار تحریم‌ها، تسهیل دسترسی ایران به منابع مالی خود و رفع موانع موجود در حوزه‌های اقتصادی و بانکی همراه باشد. بر همین اساس، ارزیابی اقدامات عملی آمریکا در این حوزه‌ها یکی از مهم‌ترین محورهای رایزنی‌های جاری در سوئیس محسوب می‌شود.

تحولات منطقه‌ای در سایه مذاکرات

همزمان با گفت‌وگوهای سوئیس، تحولات منطقه نیز به یکی از موضوعات مورد توجه طرف‌های حاضر تبدیل شده است. تداوم تجاوزات رژیم صهیونیستی و وضعیت شکننده آتش‌بس در لبنان از جمله موضوعاتی است که در حاشیه مذاکرات مورد بحث قرار گرفته است.

جمهوری اسلامی ایران همواره تأکید کرده است که امنیت و ثبات منطقه باید از طریق همکاری کشورهای منطقه و بدون دخالت بازیگران فرامنطقه‌ای تأمین شود. از این منظر، رفتار آمریکا در قبال تحولات لبنان و مهار اقدامات رژیم صهیونیستی نیز به یکی از شاخص‌های سنجش میزان جدیت واشنگتن در اجرای تعهدات و حرکت در مسیر کاهش تنش‌های منطقه‌ای تبدیل شده است.

نقش میانجی‌ها و چشم‌انداز پیش رو

حضور مقام‌هایی از قطر، پاکستان و سوئیس در کنار هیئت‌های مذاکره‌کننده نشان می‌دهد که کشورهای میانجی همچنان نقش فعالی در حفظ کانال‌های ارتباطی میان تهران و واشنگتن ایفا می‌کنند. قطر و پاکستان طی ماه‌های گذشته از جمله بازیگران مؤثر در شکل‌گیری تفاهم اسلام‌آباد و فراهم کردن زمینه گفت‌وگوهای کنونی بوده‌اند.

با این حال، آنچه آینده مذاکرات را تعیین خواهد کرد نه نقش میانجی‌ها، بلکه میزان پایبندی آمریکا به تعهدات پذیرفته‌شده است. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که موفقیت هر توافقی در گرو اجرای واقعی تعهدات و پرهیز از رفتارهای یکجانبه و غیرمسئولانه است.

بورگن‌اشتوک؛ نقطه آغاز یا ایستگاه ارزیابی؟

در مجموع، نشست بورگن‌اشتوک را باید بیش از آنکه نقطه آغاز یک توافق جدید دانست، ایستگاهی برای ارزیابی عملکرد طرف آمریکایی تلقی کرد. جمهوری اسلامی ایران با رویکردی مبتنی بر واقع‌بینی و تجربه، روند اجرای تعهدات را زیر نظر دارد و تصمیم‌گیری درباره ورود به مراحل بعدی مذاکرات را به نتایج عملی این ارزیابی گره زده است.

از این رو، نتیجه نشست‌های جاری نه با بیانیه‌ها و اظهارات سیاسی، بلکه با میزان تحقق تعهدات، رفع موانع موجود و ارائه تضمین‌های عملی از سوی آمریکا سنجیده خواهد شد؛ موضوعی که می‌تواند مسیر ورود یا عدم ورود به مرحله بعدی گفت‌وگوها را مشخص کند.