تثبیت قدرت ایران در نظم جدید منطقه و جهان

آنچه امروز در ادبیات سیاسی منطقه برجسته شده، اعتراف تدریجی بسیاری از بازیگران بین‌المللی به این واقعیت است که جمهوری اسلامی ایران نه‌تنها از جنگ اخیر عبور کرد، بلکه توانست معادلات قدرت را به سود خود بازتعریف کند. عراقچی در سخنان خود تأکید کرد که بسیاری از هیئت‌های حاضر در نشست بریکس، ایران را «برنده جنگ» دانسته و اذعان کرده‌اند که اهداف آمریکا و رژیم صهیونیستی در این جنگ محقق نشده است. این مسئله نشان‌دهنده تغییر نگاه جهانی به جایگاه ایران در غرب آسیا و افزایش وزن ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی در نظم در حال تحول منطقه‌ای است.

جنگی فراتر از یک تقابل نظامی

واقعیت آن است که جنگ اخیر، صرفاً یک درگیری نظامی محدود نبود، بلکه تلاشی همه‌جانبه برای تضعیف بازدارندگی ایران، ایجاد بی‌ثباتی داخلی و تغییر موازنه قدرت در منطقه محسوب می‌شد. آمریکا و متحدانش با تصور اینکه فشارهای هم‌زمان نظامی، امنیتی و اقتصادی می‌تواند ایران را وادار به عقب‌نشینی کند، وارد این تقابل شدند؛ اما نتیجه‌ای معکوس به دست آمد. نه‌تنها ساختار سیاسی و امنیتی کشور دچار فروپاشی نشد، بلکه انسجام داخلی و توان پاسخ‌گویی راهبردی جمهوری اسلامی بیش از گذشته آشکار شد.

در همین چارچوب، عراقچی با اشاره به وضعیت آتش‌بس کنونی تأکید کرد که اگرچه شرایط همچنان شکننده و متزلزل است، اما ایران تلاش می‌کند به دیپلماسی فرصتی دوباره بدهد. وی تصریح کرد که جمهوری اسلامی همان‌گونه که در برابر تجاوزات نظامی مقاومت کرده، در برابر فشارها و تحریم‌ها نیز ایستادگی خواهد کرد. این موضع نشان می‌دهد که تهران در شرایط جدید، راهبرد «مقاومت همراه با دیپلماسی» را دنبال می‌کند؛ راهبردی که هم بر حفظ قدرت بازدارندگی تکیه دارد و هم باب مذاکره را کاملاً مسدود نمی‌کند.

بی‌اعتمادی تهران به واشنگتن

یکی از مهم‌ترین محورهای سخنان وزیر امور خارجه، مسئله بی‌اعتمادی عمیق ایران نسبت به ایالات متحده بود. عراقچی تصریح کرد که مهم‌ترین مسئله امروز «اعتماد» است و ایران به هیچ وجه نمی‌تواند به آمریکایی‌ها اعتماد کند، زیرا پیام‌هایی که از واشنگتن دریافت می‌شود دائماً متناقض است. به گفته او، آمریکایی‌ها در یک روز از تمایل به توافق سخن می‌گویند و روز دیگر مواضعی کاملاً متفاوت اتخاذ می‌کنند.

وی حتی به تجربه مذاکرات اخیر اشاره کرد و گفت در حالی‌ که طرف آمریکایی از پیشرفت مذاکرات سخن گفته بود، تنها دو روز بعد همراه با رژیم صهیونیستی حملاتی علیه ایران انجام شد. این تناقض‌ها از نگاه تهران، نشانه نبود راهبرد مشخص در کاخ سفید و تأثیرپذیری سیاست آمریکا از جریان‌های جنگ‌طلب و حامی رژیم صهیونیستی است.

عراقچی همچنین هشدار داد که برخی عوامل خرابکار و جنگ‌طلب تلاش می‌کنند مسیر دیپلماسی را منحرف کرده و آمریکا را وارد جنگی جدید کنند. با این حال، جمهوری اسلامی امیدوار است که در نهایت عقلانیت و منطق بر فضای سیاسی آمریکا غلبه کند و مسیر دیپلماسی حفظ شود.

افشای نقش امارات در جنگ علیه ایران

یکی از مهم‌ترین محورهای سخنان عراقچی، افشای نقش امارات متحده عربی در همراهی با تجاوز علیه ایران بود؛ موضوعی که پیش‌تر نیز در برخی محافل سیاسی و رسانه‌ای مطرح شده بود، اما این‌بار وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی آن را به‌صورت رسمی و صریح بیان کرد.

عراقچی تأکید کرد که امارات با در اختیار گذاشتن پایگاه‌ها، حریم هوایی، زیرساخت‌های اطلاعاتی و امکانات لجستیکی به آمریکا و رژیم صهیونیستی، عملاً به شریک عملیاتی تجاوز علیه ایران تبدیل شده است. وی در عین حال تصریح کرد که حملات ایران تنها متوجه پایگاه‌های نظامی آمریکا و منافع مرتبط با آن در خاک امارات بوده و جمهوری اسلامی هیچ قصدی برای آسیب رساندن به مردم و زیرساخت‌های غیرنظامی این کشور نداشته است.

این موضع‌گیری را باید بخشی از راهبرد جدید ایران در دوران پساجنگ دانست؛ راهبردی که بر بازتعریف نظم امنیتی منطقه و افزایش هزینه همکاری با پروژه‌های ضدایرانی استوار است. تهران تلاش می‌کند این پیام را به کشورهای منطقه منتقل کند که امنیت خلیج فارس نه از مسیر ائتلاف با رژیم صهیونیستی و استقرار پایگاه‌های آمریکایی، بلکه از طریق همکاری منطقه‌ای و احترام متقابل میان همسایگان تأمین خواهد شد.

تنگه هرمز و امنیت منطقه

در بعد منطقه‌ای، مسئله تنگه هرمز نیز از جمله موضوعات مورد توجه عراقچی بود. وی اعلام کرد که این تنگه از نگاه ایران همچنان باز است، اما شرایط امنیتی منطقه به دلیل تجاوزات آمریکا دچار اختلال شده است. او تأکید کرد که با پایان یافتن این تجاوزات، امنیت کامل منطقه و رفت‌وآمد عادی کشتی‌ها نیز بازخواهد گشت.

این موضع در واقع تلاشی برای تأکید بر نقش کلیدی ایران در امنیت انرژی و تجارت جهانی است. عراقچی همچنین تصریح کرد که ایران و همسایگانش قرن‌ها در کنار یکدیگر زندگی کرده‌اند و آمریکا و رژیم صهیونیستی نمی‌توانند امنیت پایدار برای منطقه ایجاد کنند. به گفته او، جنگ اخیر نشان داد که پایگاه‌های نظامی آمریکا نه عامل ثبات، بلکه منبع ناامنی در منطقه است.

مذاکرات هسته‌ای و سناریوهای پیش رو

عراقچی در بخش دیگری از سخنان خود به مذاکرات هسته‌ای اشاره کرد و بار دیگر تأکید نمود که جمهوری اسلامی ایران هرگز به دنبال سلاح هسته‌ای نبوده و نیست. او برنامه هسته‌ای ایران را کاملاً صلح‌آمیز توصیف کرد و گفت تهران همواره آماده است اطمینان لازم را درباره صلح‌آمیز ماندن این برنامه ارائه دهد.

با این حال، وی تصریح کرد که ایران تنها در صورتی به مذاکرات بازخواهد گشت که اطمینان یابد طرف آمریکایی برای رسیدن به یک توافق عادلانه و متوازن آمادگی واقعی دارد. وزیر امور خارجه همچنین درباره روند مذاکرات اخیر در اسلام‌آباد اظهار داشت که عدم دستیابی به توافق، بیش از هر چیز ناشی از مواضع حداکثری آمریکاست.

به گفته او، واشنگتن در پایان مذاکرات مرتباً اهداف و خواسته‌های خود را تغییر می‌دهد و ایران نمی‌تواند چیزی فراتر از یک توافق منصفانه را بپذیرد. این سخنان نشان می‌دهد که تهران ضمن حفظ آمادگی برای مذاکره، خود را برای هر سناریویی از جمله بازگشت به تقابل نیز آماده کرده است.

بریکس و جایگاه جدید ایران

در حوزه سیاست خارجی و همکاری‌های بین‌المللی نیز سخنان عراقچی نشان داد که تهران به دنبال تثبیت جایگاه خود در نظم نوظهور جهانی است. حضور فعال ایران در بریکس و تأکید بر چندجانبه‌گرایی، مقابله با یکجانبه‌گرایی غرب و گسترش همکاری با قدرت‌های نوظهور مانند روسیه، چین و هند، بخشی از همین راهبرد محسوب می‌شود.

عراقچی در دیدار با مقامات روسیه و همچنین در سخنان خود درباره نقش چین و هند، بر اهمیت همکاری با قدرت‌های آسیایی برای تقویت ثبات منطقه‌ای و توسعه همکاری‌های اقتصادی تأکید کرد. وی همچنین بندر چابهار را نماد همکاری راهبردی ایران و هند دانست و آن را «دروازه طلایی» دسترسی هند به آسیای مرکزی، قفقاز و اروپا توصیف کرد.

به گفته او، اگرچه تحریم‌های آمریکا روند توسعه این بندر را کند کرده، اما چابهار همچنان یکی از مهم‌ترین پروژه‌های ژئوپلیتیکی و ترانزیتی منطقه به شمار می‌رود.

تثبیت قدرت ایران در نظم جدید منطقه

در مجموع، آنچه از مجموعه مواضع اخیر وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران برمی‌آید، شکل‌گیری مرحله‌ای جدید در سیاست منطقه‌ای و بین‌المللی ایران است؛ مرحله‌ای که در آن تهران تلاش می‌کند دستاوردهای سیاسی و میدانی جنگ اخیر را به سرمایه‌ای راهبردی برای آینده تبدیل کند.

تثبیت بازدارندگی، تعمیق روابط با قدرت‌های نوظهور، بازتعریف نظم امنیتی منطقه و افزایش نقش ایران در معادلات جهانی، مهم‌ترین مؤلفه‌های این مرحله جدید خواهند بود؛ مرحله‌ای که به نظر می‌رسد تأثیرات آن برای سال‌های آینده بر تحولات غرب آسیا و حتی نظم بین‌المللی ادامه خواهد داشت.